Araştırmacının problemini çözmek amacıyla kullanabileceği her türlü bilgiye veri
denir. Bilgi alanlarının çokluğu ve çeşitliliğine bağlı olarak sayısız veriden söz edilebilir. Bir
atomun yörüngesinden, aile ilişkilerine, yıldız kümelerinden balık türlerine her türlü bilgi
kaynağı herhangi bir araştırma için veri olarak kullanılabilir. İnsanlar, aileler, kuruluşlar,
yayınlanmış veya yayınlanmamış belge, bulgu, dokümanlar ve doğanın kendisi araştırmacı
için veri kaynağı olabilir.
Her bilim dalı için veriler farklı olduğundan veri toplama yöntemleri de bilim dallarına
göre değişiklik arz eder. Bilim dallarını fen bilimleri ve sosyal bilimler olarak ele alırsak fen
bilimleri için veri toplama yöntemi araştırmanın niteliğine bağlı olarak yapılan deney ve
gözlemler sonucunda elde edilen bilgilerdir.
Tıp alanında deneklerin ilaca verdikleri tepkiler bir veri kümesi oluştururken, gök
bilim için yıldızlardan yayılan ışığın yeryüzüne ulaşma süreleri birer veri oluşturabilir. Aynı
yaklaşım teknik bilimler için de geçerlidir.
Sosyal bilimler açısından ise belli başlı beş tür veri toplama yöntemi vardır. Bu
yöntemler fen bilimlerinde yapılan kimi araştırmalarda da kullanılabileceği gibi sosyal
bilimlerde de bu yöntemlerin bir kaçı bir arada kullanılabilir.
Sosyal bilimlerde kullanılan veri toplama yöntemleri şunlardır.
Görüşme: Bilgi alınacak kişilerle karşılıklı konuşma yoluyla veri toplama yöntemidir.
Bu yöntemle veri toplamanın faydası bilgilerin birinci kaynaktan elde edilmesi ve
araştırmacıya daha geniş bilgi edinme imkanı sunmasıdır.


Bu tür veri toplamada görüşmecinin ve görüşülen kişilerin tutum ve tavırlarının bilgiyi
etkileme olasılığının yüksekliği dikkate alınmalıdır. Çünkü kişilerin bazen olayların ve
durumların etkisi altında kalabilir ve yorumları sonucu doğruluktan uzaklaştırabilir.
Görüşme yoluyla veri toplanırken araştırmacının konuya yönelik yeteri kadar bilgi
birikimine sahip olması ve mutlaka bir hazırlık yapması gereklidir.
Anket: Araştırmacı tarafından oluşturulan, bilgi alınacak kişilere doğrudan doğruya
okuyup cevaplandıracakları soruların hazırlanması ile yapılan bilgi edinme, veri toplama
yöntemidir.
Örnekleme: Anket ya da görüşme yönteminin uygulanmasında kullanılan bir
yöntemdir. Örnekleme bir bütünün içerisinden seçilmiş bir parçasıyla temsil edilmesidir.
İncelenen ana grubun sayısının tek tek ele alınmasının güç olduğu durumlarda örnekleme
yöntemi kullanılır. Bir araştırmanın kapsamına milyonlarca unsur girebilir. Örneğin,
Türkiye’de herhangi bir konuda halkın gösterdiği tepki ölçülmek istendiğinde tam sonuç
ancak tüm Türklerin tek tek ele alınmasıyla mümkün olur. Bu da araştırmayı imkânsız kılar.
Bu gibi durumlarda incelenecek unsurların bir bölümü ele alınır ve elde edilen sonuçlardan
genellemeye gidilir. Örnekleme için örneğin temsil yeteneğine sahip olması ve belirlenen
örnek hacminin genellemeye varabilmek için yeteri düzeyde seçilmesi şarttır.
İki tür örnekleme yöntemi vardır.
Tesadüfi örnekleme: Örnek grubu oluşturan tekil unsurların tesadüfen belirlenmesi ile
yapılan örnekleme türüdür. Tesadüfî örneklemede kıstas rasgelelik değil, deneklerden
herhangi birinin seçilme şansının eşitliğidir.
Koşullu örnekleme: Araştırmanın amacına göre deneklerin seçiminin yapıldığı,
örneklemelerdir. Bu tür örneklemelerde denek kitlesi büyük tutulduğunda bile deneklerde
aranan özellikler önceden belirlenir ve buna uygun denekler seçilir.
Gözlem: Araştırılacak unsurların doğal ortamlarındaki yapılarının incelenmesi sonucu
veri elde etme yöntemidir. Gözlemin araştırmanın amacına hizmet edecek şekilde ve
sonuçlarının değerlendirilebilecek nitelikte yapılması gerekir.
Belgesel kaynak derlemesi: Araştırmacının konusuyla ilgili mevcut kaynakların
değerlendirilmesi yoluyla veri elde etme yöntemidir. Kaynaklar denince akla yazılı eserler
gelmelidir. Bunlar; kitap, makale, gazete, belge, tutanak, anı, biyografi vb.dir.

kaynak : MEGEP | Araştırma Teknikleri