Etik Tanımı
Tarihsel süreç içerisinde etik kavramının birçok tanımı yapılmıştır. Sözlük anlamı
olarak etik; töre bilimi, ahlak bilimi, ahlaki, ahlakla ilgili olarak tanımlanmaktadır Etik,
ahlaki olanın özünü ve temellerini araştıran bilim, insan davranışları ile ilgili problemleri
inceleyen felsefe dalı olarak tanımlanmaktadır. Etik, ahlak felsefesidir. Etik, insanın bütün
davranış ve eylemlerinin temelini araştırır.
Günümüzde etik kavramı, daha çok iş hayatı içersindeki davranış biçimlerini
irdeleyen, düzenleyen bir disiplin olarak görülmektedir. Ahlak kavramı ise, kişilerin sosyal
yaşam içerisindeki ilişkilerini düzenleyen bir disiplin olarak görülmektedir. Etik ile ahlak
kelimeleri, bazı felsefeciler tarafından farklı anlamlar içeren kavramlar olarak görülmekte,
bazı felsefeciler ise buna karşı çıkmaktadırlar.
Aristotales, etiği kuramsal felsefeden ayırarak kendi başına bir felsefe alanı olarak ele
alan ilk filozoftur. Etik, pratik felsefenin bir bölümü olarak insan eylemleri ve onların
ürünlerini konu alır. Etik sözcüğünün iki farklı kullanımı vardır.
İlk kullanımı; alışkanlık töre ve gelenek anlamlarını taşır.
İkinci kullanımı ise (genel kullanımı budur), eylemde bulunan ve davranan kişi,
aktarılan eylem kurallarını ve değer ölçülerini sorgulamadan uygulamayıp; aksine
kavrayarak ve üzerinde düşünerek talep edilen iyiyi gerçekleştirmek için onları alışkanlığa
dönüştüren kişidir.
Alışkanlık, töre ve gelenek böylelikle karakter anlamını da almakta, erdemli olmanın
temel tavrı olarak pekişmektedir.
Etik her şeyden önce istenilecek bir yaşamın araştırılması ve anlaşılmasıdır. Daha
geniş bir bakış açısı ile, bütün etkinlik ve amaçların yerli yerine konulması neyin yapılacağı
ya da yapılamayacağının; neyin isteneceği ya da istenmeyeceğinin; neye sahip olunacağı ya
da olunamayacağının bilinmesidir. Etik; insanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin
temelini oluşturan değerleri, normları, kuralları doğru-yanlış ya da iyi-kötü gibi ahlaksal
açıdan araştıran bir felsefe dalıdır..
Bireylerin ve toplumların yaşamlarında etik değerlerin varlığı, önem ve gerekliliği
tartışılmaz bir gerçektir. Etik; iyi, kötü, yararlı gibi sorunları inceleyen, ahlaki bir davranış
kuralı ortaya koyan, neyin yapılması gerektiğini, hangi davranışın iyi olduğunu, neyin
yaşama anlam kazandırdığını gösteren ahlak bilimi olduğuna göre, bu tanımın sınırladığı tüm
değer, kavram ve eylemlere her bireyin saygılı olması gerekir. Tüm var olan ve kabul
görmüş etik değerleri reddedebilmek mümkün değildir. Çünkü etik değerler, insan
yığınlarını “toplum” ve insanları “birey” yapmaya yetebilecek güçte altyapı oluştururlar
Kısaca belirtecek olursak; etik doğru ve yanlış davranış teorisidir. Ahlak ise onun
pratiğidir. İlkeler söz konusu olduğunda etik kavramı kullanılırken, davranış söz konusu
olduğunda ahlak kavramı kullanılır. Etik bir kişinin belli bir durumda ifade etmek istediği
değerler iken ahlak ise bunu hayata geçirme tarzıdır.

Etik kutsaldır; çünkü aynı kıymette eşi yoktur ve başka hiçbir
çeşit kıymetle ölçülemez.
ATATÜRK

Ahlaki Gelişim Süreci
Ahlak; bir toplumun iyi ya da kötü olarak kabul edilen davranışları belirleyen yazısız
kurallar bütünüdür. Ahlak kelimesi Latince kökenli olup (morale), insanın doğru ve yanlış,
olumlu ve olumsuz, iyi ve kötü olarak nitelendirdiği davranışlarıyla ilgilidir.
Bir toplumda düzenin sağlanabilmesi için insanların belli kurallara uygun davranması
gerekir. Bu kuralların bir bölümü ahlak kurallarıdır Görenek, gelenek, töre ve adetler ahlakın
bir bölümünü oluştururlar. Ahlak kuralları, değişen toplumsal koşullar karşısında daha
esnektir ve daha kolay değişebilme özelliğine sahiptir. Ahlak; İnsanların birbirleriyle veya
devletle olan ilişkilerinde kendilerinden yapmaları istenen davranışlarla toplum düzenini
sağlayan bir kurallar ve normlar bütünüdür, yani toplumsal bir olgudur.
Ahlak, kişi vicdanının belirli hareketleri “doğru” ve “iyi” olarak vasıflandırırmasıdır.
Toplum içinde de ahlak kişilerin benimsedikleri ve uymak zorunda bulundukları davranış
biçimleri veya kurallar bütünüdür. Ahlak en iyi yaşama şeklinin ne olduğunu saptamaya
çalışır. Toplumsal yaşamda bazı hareketlerin ve düşüncelerin iyi bazılarının da kötü oluğunu
ifade eder. Ahlakla benzerlik gösteren bilimlerden biri de hukuktur. Hukuk; yazılı emir ve
yasaklardır. Ahlak ise yazılı emredici özelliği olmayan, toplum tarafından kabul görmüş
kurallar bütünüdür. Ahlaki değerlerden yoksun bir hukuk düşünülemeyeceği gibi, ahlaki
değerler ile çatışan bir hukuk da işlevsel olmaktan uzaklaşır.
Ahlak, bir insan topluluğunun asgari düzeydeki ortak paydasını oluşturur. Her zaman
ortaklaşa sahiplenilmesi gerekir. Ahlak herkesin onayını almış, uzlaşılmış bir çerçevedir.
Kimse kendini bu çerçevenin dışında tanımlamaya kalkamaz.
Ahlak ve hukuk kuralları arasındaki fark, ahlak kurallarının dağınık, örgütlenmemiş
nitelik taşımasına karşılık, hukuk kurallarının toplu, örgütlenmiş ve sistemli olmasıdır. Ahlak
ve hukuk kuralları arasında yaptırım farkı vardır. Ahlakın asıl yaptırımı vicdan olmasına
karşılık, hukukun devletin gücü ile uygulanan maddi zorlayıcı yaptırımları vardır. Ahlak bir
insan topluluğunun asgari düzeydeki ortak paydasını oluşturur. Ahlak herkesin onayını

almış, uzlaşılmış bir çerçevedir. Kimse kendini bu çerçevenin dışında tanımlamaya
kalkamaz. Ek:1 Okuma Parçası( Ben Temizim)
Etik kavramı, eski çağlardan itibaren üzerinde düşünülüp tartışılan bir felsefe disiplini
olmuştur. Sokrates (İ.Ö. 469- 399) ’in ahlak öğretisi; “İnsanın temel amacı erdeme ulaşmak
olmalıdır. Erdem ancak bilgelikle mümkündür.” olarak ifade edilir.
Aristo (İ.Ö. 385- 322) ’ya göre ise “Toplumda yönetenler ile yönetilenler arasında bir
ayrım yapılması ahlakidir.” Yani toplumda her zaman üsttekiler ve güçlüler yönetir,
alttakiler ve güçsüzler ise yönetilir.
Yine günümüzde ilginç gelebilecek bir ahlak anlayışı haz ahlakı (hedonizm) olarak
bilinen Kirene Ahlakı Aristippos (İ.Ö. 435- 355) öğretisidir. Buna göre “İnsanın amacı en
yüksek hazza ulaşmaktır. İnsan kendisine haz vermeyen şeylerden uzak durmalıdır.”
Protagoras (İ.Ö. 482- 323)’a göre ise “Her şeyin ölçüsü insandır. Genel geçerliliğe
sahip doğrular yoktur. Doğrular ve yanlışlar insandan insana değişir.”
Günümüzdeki sosyal ve iş yaşamı içerisinde en çok şikâyet edilen davranış biçiminin
ahlaki temellerini bir bütün halinde en iyi ifade eden Machiavelli (1469- 1527) ‘dir. Onun
ahlak anlayışı “Amaca ulaşmak için her araç meşrudur.”
Nietzsche (1844- 1900) ‘ye göre ise “Erdem kadar erdemsizlik de normal
karşılanmalıdır. Ahlaki ölçüler ve normlar koymak saçma ve gereksizdir.”
Eski çağlardan günümüze toplumların sosyal yaşamlarını belirleyen en önemli
unsurlardan biri din olmuştur. Tarihsel süreç içerisinde ve hatta günümüzde birçok toplumun
ahlaki ölçüleri inançlarından gelmektedir. Etik kavramı felsefi, psikolojik ve sosyolojik
açılardan ele alınmıştır. Bu bağlamda etik kavramının anlamı ve etik davranışı belirleyen
önemli öğeler olan kültür, değer, norm kavramları, görgü kuralları ile etik arasındaki ilişkiler
tartışılmıştır. Ayrıca, etik davranışın psikolojik kökenleri incelenerek, Kohlberg’in ahlaki
gelişim evreleri açıklanmıştır.
Kohlberg’in ahlaki gelişim evrelerine göre birey, üç düzey ve altı evreden geçerek
ahlaki gelişime ulaşır.
Ø Gelenek öncesi dönem
· Bağımlı evre
· Bireycilik ve çıkara dayalı alışveriş evresi
Ø Geleneksel düzey
· Karşılıklı kişiler arası beklentiler ve uyum evresi
· Sosyal vicdan evresi
· Geçiş düzeyi
Ø Gelenek ötesi ve ilkelere dayalı düzey
· Toplumsal anlaşma, yararlılık ve bireysel haklar evresi
· Evrensel ahlaki ilkeler evresi

Güzel ahlak; cömertlik, bağışlayıcılık, sabır ve tahammüldür.
HASAN-I BASRİ

Etik Kuralları
M.Ö. 4.yy. da zamanın en büyük filozofu olan Aristotales iyi, erdem, özgürlük,
mutluluk gibi sözcükleri kavram yapısına kavuşturduğu için ETİK’in kurucusu sayılır.
Etik neyin yapılması gerektiğini, hangi eylemin iyi olduğunu, neyin yaşama anlam
kazandırdığını gösterir. Özetle; etik, ahlak fenomeni üzerine derinliğine düşünme, yani
felsefe yapmadır. Birtakım kuralları normları “normatif etik” ortaya koyar. İyi davranışlarda
bulunabilmek iyi işler yapabilmek için eylemlerimizi uydurduğumuz kurallara da
“uygulamalı (pratik) etik” denilmektedir.
Etiğin kaynağını ve temelini araştıran da “kuramsal (teorik) etik” tir. Pratik ve teorik
etik karşılıklı etkilerle birbirine bağlı olduğundan Etiği birbirinden ayırmak yerine, bir bütün
olarak ele almak doğrudur. Buna karşılık iyi ve kötü, kişilere, toplumlara ve çağlara göre
değişmektedir.
Toplumsal yapı içinde yer alan öznelerin çeşitli büyüklüklerde ve çeşitli sosyal çevrim
içindeki ilişkilerinde eğer bir sosyal davranış kuralı konuyor ve ona uyulması genel bir
kabule ulaşıyorsa, bu davranış kuralı bir sosyal davranış ilkesi ve kuralıdır. Eğer bu sosyal
davranış kuralı bir olgu olmaktan öte bir ideal niteliği taşıyorsa, herkesin özlediği veya
ulaşmayı istediği bir kural niteliği kazanıyorsa, o zaman bu toplumsal yapı kuralı etik
niteliğine kavuşmaktadır.
Etik kavramı daha çok özel gruplar için geliştirilmiş belirli davranış, kural ve normları
içerir. Etiğin kökenleri arasında hem kendi isteklerimiz, kendi beklentilerimiz, kendi
doyumumuz yer alacak, hem de toplumun “iyi-doğru-uygun” buldukları önem taşıyacaktır.
Toplumsal kurumların değer yargıları da “etiğin toplumsal kökenleri”ni temsil eder. Bu
anlamda aile, avukatlık, din, okul, iş, komşuluk, ticaret, insanlık, meslek, siyaset, hekimlik,
medya, basın, sermaye piyasasının(vb. kurumların) etik kurallarından, etik anlayışından söz
eder.
Bir eylem değerlendirilirken ilk basamak, onun ahlaki değerlerle çelişip
çelişmediğidir. Dolayısı ile bir insandan öncelikli beklenen, etik kurallara uymasıdır. Çünkü
topluluk içinde yaşayan insanın, diğer insanlara tüm topluma bu kurallara uymayı daha
baştan taahhüt etmesi söz konusudur. Bir toplumun üyesi olmanın ilk koşulu, var olan ahlaki
çerçeveyi kabul etmektir.
Etik, toplumun bakış açısını dikkate alarak bireylerin uygun olmayan davranışlarını
belirler. Etik ilkeler yıllarca süren tartışmalar sonunda ortaya çıkar. Yasal düzenlemeler
genellikle etik tartışmalardan sonra gerçekleşir. Yani belli konuya ilişkin etik tartışmalar
başlayıp, dikkatler bu konu üzerinde odaklaştıktan sonra, etik sorunlara yol açan konuların
çözümünü sağlayan yasalar düzenlenir.
Toplumsal yaşam içerisinde kişilerin topluma, toplumun da kişilere karşı uyması
gereken birtakım ahlaki kurallar vardır. Bu kurallar genel olarak şu başlıklar altında
toplanabilir. Toplumun bütün üyelerine saygılı olmak, farklı kültürlere ve düşüncelere karşı
hoşgörü, kişilerin eşitliğinin kabul edilmesi, kaynakların adil olarak dağıtılması vb.
Ortak etik kurallar(değerler):
Ø Doğruluk, dürüstlük
Ø Güvenilir olma
Ø Sadakat
Ø Adalet
Ø Başkalarına yardım etme


kaynak : MEGEP | Meslek Etiği

Ø Başkalarına saygı gösterme
Ø Vatandaşlık sorumluluğuna sahip olma
Ø Yalan söylememe
Ø Başkasının hakkını yememe
Ø Karşısındakinin güç durumundan yararlanmama
Ø Acısı olanın acısını paylaşma
Ø Dayanışma
Ø Bireylerin eşitliğinin kabul edilmesi
Ø Kaynakların adil dağıtılması
Ø Mükemmeliyeti arama vb.

Etik Sistemleri
Etik ilkelerin geliştirilmesinde temel alınan yaklaşımlar hakkaniyet ilkesi, insan
hakları, faydacılık ve bireysellik ilkeleridir. Hakkaniyet, bütün kararların tutarlı, tarafsız ve
gerçeklere dayalı olması üzerinde durur. İnsan hakları, bireylerin varlığı, bütünlüğü ve temel
insan hakları üzerinde durur.
Faydacılık, herkes için iyi olacak kararın verilmesini üstlenir. Bireysellik, bireylerin
temel amaçlarının uzun dönemli olarak kişisel kazançlarını artırmak olduğunu savunur.



Farklı bakış açıları, farklı etik sistemini temsil etmektedir. Etik sistemleri farklı insan
yaratılışlarını da temsil etmektedir. Etik sistemlerin her biri tek başına her türlü durumda
karşılaşılan etik sorunları ve ikilemlerini çözmeye yetmemektedir. İlgili konunun çözümünde
uygun gelen sistemlerden biri veya birkaçı problemin çözümüne yardım edebilir. Tek bir etik
sistemi yerine farklı etik sistemleri ile birey davranışlarının doğru ve iyiye yönlenmesini
sağlayacak etkin düşünme becerilerinin geliştirilmesi gereklidir.

Amaçlanan Sonuç Etiği
Amaçlanan sonuç etiği genellikle faydacılık olarak bilinir. Sorunlara pratik bir
yaklaşımı getirir ve elde edilecek sonuçlara odaklaşır. Bu etik, haz arama ve acıdan kaçma
üzerine kurulmuştur. Mill’e göre bir eylemi “iyi” kılan şey sonuçta getirdiği fayda ile
mutluluğu sağlamasıdır. “İyi”nin ölçütü olan mutluluğun, sadece eylemde bulunanın değil,
ilgili herkesin, dolayısıyla tüm insanlığın mutluluğu olduğunu savunur. Amaçlanan sonuç
etiğinin sorunlara pratik yaklaşımı ve eylemlerin etkileyeceği bireylerin, verilen kararda
dikkate alınmasını gerektiren faydacı yaklaşımı günlük sorunların çözümüne yardım edebilir.
Mill’in faydacılık ilkeleri:
Ø Bir eylemin doğru ya da yanlış olduğuna karar verebilmek için sonuçlarına
yoğunlaşmak gerekir.
Ø Eylem kuralları, onlara uyacak bireylerin karakterinden kaynaklanmalıdır.
Ø Eylemlerin doğruluk oranı arttıkça, mutluluk da artar; azaldıkça mutluluk da
azalır.
Ø Her insan kendi mutluluğunu istediği sürece, bu onların en yüksek mutluluğa
ulaşmaları için yeterli bir nedendir.
Ø Mutluluk, insan eyleminin tek amacıdır ve onun ölçütü ahlaki oluşudur.
Ø Mutluluk, bireyin kendi mutluluğu değil, eylemin herkes için doğruluğudur.
Ø Eylemin fayda derecesi, mutluluğu yaratabilir ya da mutsuzluğu engeller.
Ø Bir eylemin etik olarak doğru sayılması için, eylemin sağladığı toplam
faydanın, bireyin yapacağı başka bir eylemin sağlayacağı toplam faydadan daha
büyük olması gerekir.
Ø Faydacılık birbirine zıt etik yükümlülükler arasından seçim yapmada, genel bir
hakemdir.
Bu etik anlayışında amaçlanan sonuca ulaşmak önemlidir. İlkelerin fazla bir önemi
yoktur. Bir nevi “hedefe giden yolda her şey mubahtır” anlayışı hâkimdir denebilir. Bu
sistemi en iyi anlatanlardan biri de Machiavelli (1469–1527)’dir. Onun ahlak anlayışı
“Amaca ulaşmak için her şey mubahtır.”
Kural Etiği
Yaşam içerisinde uyulması gereken kurallar vardır. Bu kuralların bir kısmı yazılı
kurallardır. Bunlara yasa denir. Bu kurallara uymamanın cezai yaptırımı vardır. Yalnız yasal
olan her şey etik değildir. Gerçek etik yasal olandan üst düzeydedir. Bir de yazılı olmayan
kurallar vardır. Bunlar da topluma özgü gelenek, örf ve adetler ile toplum tarafından doğru
olduğuna inanılmış bazı inançlardır. Bunların çoğunlukla hukuk önünde bir cezai yaptırımı
yoktur. Ancak toplum içerisinde kökleşmiş olmaları nedeniyle bu kurallara uymayanlar
toplum tarafından dışlanmaya kadar sonuçlarla karşılaşabilirler.
Bireyler yaşamları süresince kurallarla karşı karşıyadır. Ailede, okulda, toplumda, iş
hayatında birçok kural vardır. Bireylerin yaşamı bu kurallarla düzenlenir. Kurallar
toplumların yaşamını düzenler. Kural etiği Immanuel Kant tarafından geliştirilmiştir. Kant
etik ilkelerin yıllardır bilindiğini, evrensel ve nesnel olduklarını belirtmiştir.
Bütün insanlar için geçerli evrensel kurallar arayışı, bireyin davranışlarında temel
alacağı sağlam çerçeveler çizebilir.

Toplumsal Sözleşme Etiği
Toplumsal sözleşme etiği birey olarak toplumun genelince kabul gören ilkeler ve
standartların benimsenmesi, toplum halinde yaşamanın getirdiği çatışmaların
çözümlenmesinde yarar sağlayabilir. Öncüsü Jean Jack Rousseau’dur. Onun için en önemli
olgu, otorite ve özgürlük arasındaki dengedir. Bireylerle toplum arasındaki ilişkileri
düzenleyen ve uyulması zorunlu olan kurallara hukuk kuralları denir. Hukuk kuralları
insanların birbirleri ile uzlaşmaları sonucu ortaya konulduğu ileri sürülür. İnsanlar
“toplumsal sözleşme “adını alan bir sözleşmeyle belirledikleri hukuk kurallarına uymak
zorundadırlar. Hukuk kuralları özgür insanlar arasında eşit koşullar altında yapılan toplumsal
sözleşmeye dayanır.

Doğruyu söylemekten korkmayınız.
M. KEMAL ATATÜRK

Hukuk; toplumsal ilişkileri düzenleyen uyulması zorunlu kurallar topluluğudur.
Hukuk kuralları yaptırımlarla güçlenmiştir. Hukuka ters davranış her zaman bir yaptırımla
karşılaşır. Hapis, para cezası, uzaklaştırma, meslekten men edilme vb. gibi.
Hukuk Kurallarının belirleyici özellikleri:
Ø Hukuk kuralları yazılı ve devlet eliyle uygulanan kurallardır.
Ø Her hukuk kuralı bir değer yargısına dayanır. Toplumdaki olaylar, hukuk
tarafından değerlendirilir ve kural haline getirilir.
Ø Hukuk kuralları insan davranışlarını düzenler.
Ø Hukuk kuralları çoğu kez olumlu ya da olumsuz emirler şeklindedir. Bazen izin,
bazen yasaklama biçiminde kendini gösterir.
Ø Hukuk kuralları tek bir olaya değil, aynı niteliği taşıyan bütün olaylara
uygulanır.
Ø Hukuk kurallarının yaptırım gücü fazladır. Bu güç devlet tarafından korunur.
Kişisel Etik
Kişisel etik sisteminin en önemli temsilcilerinden olan Martin Buber, kişisel etiğin
kaynağının bireyin içinden gelen ses (vicdan) olduğunu savunur. Kişisel etik, kişinin toplum
içerisindeki bireysel duruşunu belirler. Bu etik anlayış bireyin ahlaki alt yapısını temel alır.
Bireyin yaşadığı ve çevresinde yaşanan olaylar karşısında gösterdiği tepkiler ya da koyduğu
tavırdır. Bireyin kendine dönmesi ve kendini kusursuzlaştırmak için gereksinim duyduğu
gücü, kendi vicdanından almasını sağlayarak, bireyin karşılaştığı özel durumlarda doğru
kararlar vermesinde yarar sağlayabilir.
Kişisel etiğin özellikleri:
Ø Kişisel etik, gerçeğin doğrunun sadece zekâdan değil bireyin içinden geldiğini
savunur.
Ø Doğruluk ve etik davranışlar herkesin içinde vardır.
Ø Kişisel etik bireyin kendisine dönmesini sağlar.
Ø Bireyin karşılaştığı durumlarda doğru ve yanlış kararlar vermesi kendi
vicdanına bağlıdır.
Ø Bireyi amacına ulaştıracak davranış etik olmalıdır. Burada Mahcivelle’nin
düşüncesine terstir.
Ø Yaşamda belli kuralların olamayacağı pek çok durum söz konusudur.
Ø Birey bir grupta yer aldığı için, haksızlığa göz yummaz.
Ø Birey özgürleştikçe kendi etik standartlarını geliştirir.
Ø Birey sadece kendi çabaları ile kusursuzluğa erişir. Başkaları bunu kişi adına
yapamaz.
Ø Bireyler hayatları boyunca geliştikleri için, yeni değerler edinirler.
Sosyal Yaşam Etiği
Kişinin sosyal yaşam içerisinde kurduğu ilişkilerde uyması gereken kurallar
bütünüdür. Hiçbirimiz dünyada yalnız yaşamıyoruz. Doğadaki her canlının yaşamak için
diğer canlılara ihtiyacı vardır. Şüphesiz bu ihtiyacı en fazla hisseden canlı türü insandır.
Ancak gerek insanların kendi aralarındaki ilişkilerde gerekse insanın doğadaki diğer
canlılarla kurduğu ilişkilerde uyması gereken kurallar vardır. Bunlara sosyal yaşam etiği
diyoruz.
Ø İnsanlar birbirleri ile olan ilişkilerini karşılıklı saygı ve nezaket kuralları
çerçevesinde yürütürler.
Ø Tüm taraflar görevlerinin gerektirdiği hak ve sorumlulukların bilinci içinde
davranırlar.
Ø Nüfuz ve güç kullanımı gibi baskı yöntemleri kullanılmaz.
Ø Meslektaşlar, öğrenciler ve çalışanlar hiçbir çıkar doğrultusunda
yönlendirilmez.
Ø Toplumun tüm üyeleri uygunsuz olarak nitelendirilebilecek davranışlardan
kaçınır.

Hiçbir ulus yoktur ki etik esaslara dayanmadan yükselebilsin.
ATATÜRK

Etik Toplum İlişkisi

Resim 1.5: Etik hukuk kuralı

Etik davranışlar ve ahlak önce aileden öğrenilir. Aile toplumun temelidir. Aile
içerisinde davranış biçimleri ile teorik ahlak öğretisinin uyumlu olması gerekmektedir. Aksi
takdirde bireyin ahlaki gelişimi olumsuz yönde etkilenir.
Toplumu oluşturan bireyler olduğuna göre tek, tek bireylerin ahlaki gelişimlerinin
ortalaması toplum ahlakını oluşturur. Buna göre bazı toplumlarda ahlaki olarak iyi
sayılabilecek davranış biçimleri başka toplumlarda kötü olarak nitelenebilir.
Toplumsal yaşam içinde herkesin üzerinde anlaştığı, gittikçe genişleyen ortak bir
değerler sistemine ihtiyaç vardır. Toplumsal yaşama temel oluşturan bu etik değerler,
toplumda çekişen ve çatışan tarafların hiçbir ortak yanı kalmadığında bile ortak tutamak
durumundadır. Kimse onlara karşı çıkamaz. Örneğin dürüstlüğü değil de yalancılığı ya da
sahtekarlığı kimse öneremez. Sadakat yerine ihaneti, adalet yerine haksızlığı kimse değerli
göremez. Fakat gerçek adaletin, sadakatin, dürüstlüğün ne olduğu sürekli bir tartışma
konusudur. İnsanlar en uygunsuz davranışlarını bile ahlaki sınırlar içinde göstermeye
çalışırlar. Bir davranış değerlendirilirken onun ahlaki değerlerle çelişip çelişmediği
önemlidir.
Sonuçta bir insandan beklenen öncelikle onun etik kurallara uymasıdır. Bir toplumun
üyesi olmanın ilk koşulu, var olan ahlaki çerçeveyi kabul etmektir. Toplumsal yaşamın diğer
kuralları, örneğin; yasalar uyulması zorunlu kurallardır. Toplum gerçekte sosyal kurumlar ve
sosyal ilişkilerden meydana gelen bir ağ olarak düşünülebilir. Dolayısı ile toplumu oluşturan,
toplumda insan ilişkilerini düzenleyen ana unsurlar; norm, kültür, değer, hukuk, ahlak, etik
ve din olarak belirtilebilir.
Etik davranışın toplumsal temelini oluşturan etkenler ise üç başlık altında toplanabilir.
Ø Kültür
Ø Değerler
Ø Normlar


Resim 1.5: Anadolu kültürü

kaynak : MEGEP | Meslek Etiği

Kültür, bir toplumun yaşayış biçimini, dilini zevklerini, yazınını, folklorunu, sanatsal
ekinliklerini, öz olarak yaratıcı gücünü kapsamaktadır. Bireyler, içinde yaşadıkları grup,
toplum ve kültürün sunduğu değerleri, kültürleşme yoluyla öğrenirler. Çünkü kültürel
değerlere uygun davranmayan bireylerin toplumca dışlandığı, benimsenmediği göz ardı
edilmemelidir.
Toplumun her kesiminde yaşayan insanlar, olumlu ve dengeli ilişkiler kurabilmek için
insan ilişkilerini düzenleyen kültürel değerleri bilmek ve yaşamlarına katmak
durumundadırlar. Kültür, insanın yarattıklarının tümüdür. Geniş kapsamlı olarak
bakıldığında kültür, bir toplumun tüm yaşam biçimidir. Toplumun duygu, düşünce
hareketlerinden oluşan kalıplar, kültürü oluşturur.
Değerler, bireyin yaşamındaki farklı etmenlere yüklediği önemdir. Değer, birey için
önemli her türlü düşünce yapısı, obje veya etkinlik olarak da tanımlanabilir. Değerler,
bireylerin düşünce, tutum duygu gibi tüm davranışlarını yönlendiren birer ölçüt olarak kabul
edilir. Değerler toplumsal bütünlüğün ayrılmaz bir öğesini oluşturur. Bireyin toplum içinde
dengeli yaşayabilmesi için toplumda yerleşmiş değerlerin neler olduğunu bilinmesi gerekir.
Değer yargıları, bireylerin düşünce, tutum, duygu v.b. tüm davranışlarını yönlendiren
ölçütler olarak kabul edilir. Değer yargıları, toplumsal bütünlüğün ayrılmaz bir parçası
olduğu gibi aynı zamanda toplumsal yaşantıdır. Değişen koşullar, bir kısım değer
yargılarının düzenlenmesine neden olur. Bu nedenle birey, yaşadığı çağa uyabilmek için
geçerliliği kalmamış olan değer yargılarına sahip çıkmaktan sakınmalıdır.
Normlar; değerlerin, belirli rollerle ilişkili olarak ele alınması ve uygulanmasıyla
oluşur. Norm; karşılıklı hak, görev ve sorumlulukların belirlenmesinde kişiye yol gösterir.
Bireyin tutum ve davranışları norma göre değerlendirilir.

Normlar düzeni sağlayan ölçütler bütünüdür. Normlar sayesinde toplumsal düzen
kurulup, sürdürülerek bireyler mutlu kılınmaya çalışılır. Bilindiği gibi normlar, kültürel
değerlerden kaynaklanır. Normlar, belli bir grup içindeki bireylerin ilişkilerini düzenler ve
eylemlerine yön verir. Normlar, genellikle değerlerin yansımasıdır ve bir grubun tüm
üyelerince paylaşıldığı için kolektiftir. Bazı normlar diğerlerinden daha fazla ciddiye alınır,
çünkü bunlara karşı gelindiğinde uygulanacak yaptırımlar daha ağırdır.
İnsanların toplum içindeki davranışlarına yön veren kurallar ve normlar vardır.
Toplumsal norm; toplumsal yaşamda kişi ve grupların tavır ve davranışlarının nasıl olması
gerektiğini belirleyen ve yaptırımlarla desteklenen ortak toplumsal kurallardır. En az iki
insanın yaşadığı her yerde norm vardır.
Normlar yazılı ve yazısız olmak üzere ikiye ayrılabilir. Yazılı normlar; yasalar,
tüzükler, yönetmelikler biçiminde yetkili organlarca düzenlenir ve yürürlüğe konulur.
Gerektiğinde yazılı normlar değiştirilir. Yazılı normlarla devletin ve toplumun düzeni
sağlanır. Yazısız normlar; örfler, adetler, töreler, gelenek ve göreneklerdir.

Biz kimsenin düşmanı değiliz, yalnız insanlığın düşmanı
olanların düşmanıyız.
M.KEMAL ATATÜRK


Yaygın ve nüfusun büyük bir bölümü tarafından uzun zamanlardan beri tekrar edilip
gelen ve açıklanan nitelikleri taşıyan normlara “adet” deniyor.
Bu niteliği taşımakla beraber, yüksek derecede değerlendirmeye konu olan sosyal
normlar ise “örf” olarak adlandırmakta. Örflerin bir zamanlar doğru saydığı davranışlar
sonradan yanlış kabul edilebilirler. Örneğin, kan davası, başlık parası vb.

Gelenek; bir toplumda, eskiden kalmış olmaları nedeniyle saygın tutulup, kuşaktan
kuşağa iletilen kültürel kalıntılar, alışkanlıklar, töre ve davranışlar, anane olarak
tanımlanmaktadır.
Görenek; herhangi bir davranışı ya da hareketi eskiden beri gördüğü gibi yapma
alışkanlığıdır. Görgü kuralları; uyulması gereken ayrıntılı biçimler, formalitelerdir. Bu
kurallar insanın sosyalleşmesi süreci içinde öğrenilirler.
Etik Değerlere Uygun Davranışların Sonuçları
Etik değerlere uygun davranışların çeşitli sonuçları vardır. Bunlar olumlu ya da
olumsuz sonuçlar olabilir. Olumlu sonuçlara baktığımızda şunları görebiliriz:
Ø Saygınlık kazanma
Ø Güvenirlik
Ø İyi bir imaja sahip olma
Ø Problem çözümünde yardım görme
Ø Etik değerler özellikle sosyal çalkantı dönemlerinde ahlaki çöküşü azaltır ve
toplum açısından kötü niyetli girişimlere karşı önleyici rol oynar.
Ø Toplumda kabul görme vb.
İşletmelerde oluşan etik programlar yardımıyla, bireysel değerler ile örgütsel
değerlerin yakınlaşması sağlanır. Böylece motivasyon ve performans sağlanır. Bireyler arası
karşılıklı güveni oluşturmaya çalışan etik değerler, toplam kalite yönetimine ve stratejik
planların uygulanmasına yardımcı olurlar.


Şekil 1. 6: Etik değerlere uymayan davranışların sonuçları

Ailedeki her birey, birbirine sevgi, saygı, hoşgörü, anlayış ve ilgi gösterirse, o ailenin
mutlu olarak yaşamını sürdürmesi için bütün koşullar hazır demektir. Günlük davranışlarında
nazik ve kibar davranan bir kişi evinde de böyle davranabilir. Günlük yaşamımızda teşekkür
ederim, özür dilerim, lütfen gibi ifadeler yerinde kullanılmalıdır.
Çocukların bir arada yaşama sonucu anne babalarından öğrendikleri davranışlar,
töreler, gelenek, görenek ve ahlaki değer yargılarıdır. Bu nedenle ebeveyn çocuklara her
zaman iyi örnek olmak zorundadır. Çocukların yanında sigara alkol vb. kötü alışkanlıkları
gerçekleştiren büyüğün çocuğa bunu kullanma, yapma demesi çocuğun bu davranışı
edinmesini engellemeye yetmez. Şunu unutmamak gerekir, çocukların nasihatten çok, iyi
örneklere ihtiyacı vardır.
Thales’in şu sözü bunu doğrulamaktadır.

Siz büyüklerinize nasıl davranırsanız, ileride çocuklarınız da
size öyle davranacaktır.
THALES

Demetrios ise;
Ø Kendi evinizde iken ailenize
Ø Sokakta iken gelip geçenlere
Ø Yalnızken kendinize saygılı olunuz,
derken etik değerlere uygun davranmanın üzerinde durmuştur.
Bununla birlikte etik değerlere uygun davranışların olumsuz sayılabilecek bazı
sonuçları olabilir. Bu konuda maddi ve manevi zarar görmeyi örnek olarak verebiliriz. Bazen
dürüst ve ahlaki davranmak arkadaş kaybına sebep olabilmektedir.
Etik Sorgulama
Etik; bireyler arasındaki ilişkileri bir bireyin diğer bireylere yönelen eylemleriyle
uyguladığı ilişkileri incelemekle yetinmez, olanın yanı sıra olması gerekeni de araştırır.
Çünkü etiğin amacı sadece bireylerin birbirlerine nasıl davrandıklarını öğrenmek değil,
ahlaki ilke ve değerlerin birey ve toplum yaşamındaki önemini kavramak ve insanlara nasıl
davranmaları gerektiğini de öğretmektir.
Toplumsal yaşam içinde herkesin üzerinde anlaştığı, gittikçe genişleyen ortak bir
değerler sistemine ihtiyaç vardır. Toplumsal yaşama temel oluşturan bu etik değerler,
toplumda çekişen ve çatışan tarafların hiçbir ortak yanı kalmadığında bile ortak tutamak
durumundadırlar. Kimse dürüstlüğü değil de yalancılığı ya da sahtekârlığı öneremez.
Sadakat yerine ihaneti, adalet yerine haksızlığı kimse değerli gösteremez. Fakat gerçek
adaletin, sadakatin, dürüstlüğün ne olduğu sürekli tartışma konusudur.
İnsanlar en uygunsuz davranışlarını bile ahlaki sınırlar içinde göstermeye çalışırlar.
Ör; dürüstlüğü değil de yalancılığı ya da sahtekârlığı kimse öneremez. Ahlaki olan
davranışın kişinin kendine olan yararının yanı sıra topluma da yararı vardır.
Genel olarak insanlar gerçekleştirecekleri her faaliyet öncesinde bir planlama yaparlar.
Bu planlama içerisinde faaliyetin kendilerine sağlayacağı fayda hedef alınır. Bununla birlikte

ilgili faaliyetin ahlaki olup olmadığı da sorgulanır. Bu konuda çeşitli sorgulama biçimleri
geliştirilebilir. Bir sorgulama örneği aşağıda verilmiştir.
Ø Problemi tanımla ve açıklığa kavuştur.
Ø Tüm olası gerçekleri öğrenmeye çalış.
Ø Bütün tercihleri-seçenekleri sırala.
Ø Her tercihi bunları sorarak test et.
· Doğru mu?
· Yasal mı?
· Yararlı mı?
Ø Kararını ver, ancak hala emin değilsen şunları yap.
· Eğer yanlış olduğunu biliyorsan yapma.
· Emin değilsen sor.
· Bir yanıt alıncaya kadar sormaya devam et.
Ø İki soru daha sorarak kararını yeniden gözden geçir.
· Ailem bunu öğrenseydi kendimi nasıl hissederdim.
· Vereceğim karar basında yayınlanmış olsaydı kendimi nasıl hissederdim.
Ø Eyleme geç.
Toplumsal Yozlaşma
Toplum içerisinde değer karmaşası oluşması ve zamanla faydacılığın her şeyin önüne
geçmesi de etik kurallarının uygulanmasını etkiler. Bu durumu kısaca toplumsal yozlaşma
olarak adlandırıyoruz.
Kişisel toplumsal düzeydeki çatışmada, toplumsal değerlerden farklı değerlere sahip
kişiler toplumun değer sistemine karşı geldiklerinde etik çatışma içinde kendilerini bulurlar.
Ayrıca ülkeler arasında değer farklılıklarından dolayı da etik çatışmalar ortaya çıkabilir.
Bir toplumda geçerli olan etik değerler başka toplumlarda kabul görmeyebilir.
Çalışmak için Almanya’ya giden Türk ailelerinin özellikle, gençleri ile yaşadıkları sorunlar
buna örnek olarak verilebilir.
Ahlaki olmayan olaylara tepkiyi ölçmek amacıyla bireysel bir toplum yapısı olan
Amerikalı denetçiler ve geleneksel bir toplum yapısı olan Taiwanlı denetçiler ile bir
araştırma yapılmıştır. Çalışmada alınan sonuç, ABD’li katılımcıların ahlaki olmayan
davranışın, hukuki açıdan yaptırımlarına daha çok önem verdiklerini, Taiwanlı katılımcıların
ise içinde bulunduğu grubun çıkarlarına zarar verip vermediği ve gayri ahlaki davranıştan
doğabilecek zararın, faydasından fazla olup olmadığı konularına daha çok önem verdiğini
göstermiştir.
Toplumsal yozlaşmanın çeşitli nedenleri vardır. Bu nedenleri şöyle sıralayabiliriz.
Ø Kamu yapısından kaynaklanan nedenler
Ø Ekonomik yapıdan kaynaklanan nedenler
Ø Siyasal yapıdan kaynaklanan nedenler
Ø Bürokratik yapıdan kaynaklanan nedenler
Ø Toplumsal yapıdan kaynaklanana nedenler
Ø Tarihsel nedenler


Resim 1.8: Toplumsal yaşam

Uygarlığın ilerlemesinin ve güçlülüğün temeli aile yaşamıdır.
ATATÜRK


Şekil 1. 8: Toplumsal Yozlaşma

kaynak : MEGEP | Meslek Etiği

Ekonomik Yapıdan Kaynaklanan Nedenler
Bir toplumun yozlaşmasında en önemli unsurlardan biridir. Bir ülkede ekonominin
kötüye gidişi toplumu ve doğal olarak fertleri etkiler. Bu etkilenme zamanla yoksullaşmayı
getirebilir. Bu da eğitim başta olmak üzere birçok alanı etkiler.
Fiziksel ve ruhsal anlamda sağlıklı insanlar yetişmesi güçleşeceğinden ahlaki
yozlaşmanın altyapısı oluşabilir.
Siyasal Yapıdan Kaynaklanan Nedenler
Bir ülkedeki siyasal yapı da toplumsal yozlaşmada önemli bir etken olabilir.
Toplumun farklı kesimlerinin siyasi alanda kendini ifade edememesi, siyasetin dar bir
kesimin elinde kalarak kişisel çıkarlara alet edilmesi, siyasal kayırmacılık, rüşvet
yozlaşmaya neden olabilir.
Her yöneticinin tarafsız davranması ve politik yöneticilere tarafsız bilgi sunması
gerekmektedir. Yöneticinin politize olması durumunda görev yaptığı kurum politik bir
görünüm kazanacak, yönetici astları, yöneticiden çok politikayı araç olarak göreceklerdir.
Sonunda yönetim ile politika, karşılıklı yüklenme ve ödeme çemberi içine girmiş olacak,
böylece politik ilişki ve kayırma, yönetimsel yeterliliğe üstün tutulacaktır.
Anayasaya göre milletvekilleri görevlerine başlarken yemin ederler ve yeminlerine
uygun davranmaları beklenir. Politik mekanizmada rol alan seçmenler, politikacılar,
bürokratlar, baskı ve çıkar gruplarının kişisel çıkar sağlamak amacıyla toplumda mevcut
hukuki, dini, ahlaki ve kültürel normları ihlal eden davranış ve eylemlerde bulunmalarına
“politik yozlaşma” denir.

POLİTİK YOZLAŞMA TÜRLERİ


Bürokratik Yapıdan Kaynaklanan Nedenler
Bilindiği gibi devletin vatandaşlarına sunduğu hizmetler bürokratik kurumlar
aracılığıyla sağlanır. Günümüzde bazı özel kurumlar da sağladıkları hizmetlerde bürokratik
yapılanmalara gitmektedir. Bu kurumlarda ki rüşvet, zimmet, adam kayırmacılık, rant
kollama gibi istenmeyen davranışlar toplumdaki yozlaşmanın önemli sebeplerinden biri
olabilir.

Toplumsal Yapıdan Kaynaklanan Nedenler
Bir ülkedeki ya da bölgedeki toplumsal yapı da yozlaşmaya neden olabilir. Toplum
içerisindeki eşitliği zedeleyici gelenek anlayışı kişilerin kendisini ifadesini kısıtlayabilir. Bu
durumun o toplumda oluşturacağı huzursuz ortam toplumda bir çatışma ve yozlaşma
oluşturabilir. Toplumsal yapıda oluşan kültürel bozulma da yozlaşmayı oluşturan önemli
unsurlardandır.

Tarihsel Nedenler
Toplumlarda oluşan yozlaşmanın önemli etkenlerinden biri de tarihsel nedenlerdir.
Toplumların tarihsel süreç içinde yaşadığı olaylar, toplumlarda çözülme ve yozlaşma
oluşturabilir. Örnek olarak, savaşların toplumlarda oluşturduğu yıkımlar ekonomik ve sosyal
anlamda kötü gidişe neden olur. Bu kötü gidiş o toplumda yozlaşmanın altyapısını oluştu.

TARİHİMİZDE ETİK LİDER
Gazi M. Kemal ATATÜRK

Atatürk, gerek etkileyici kişiliği, gerekse ahlaki meziyetleri ile tüm dünyanın kalbinde
taht kurmuş, eşsiz bir liderdir. Çökme arifesinde olan, enkaz haline gelmiş bir
imparatorluğun, kölelik tehdidi ile karşı karşıya kaldığını sezinlemiş, milletimizi esaretten
kurtarmak için büyük bir milli kurtuluş hareketi başlatmıştır.

kaynak : MEGEP | Meslek Etiği