Yönetimde planlama ve örgütlemeden sonra kurulan sistemin işlemesine, bir diğer
ifadeyle örgütün harekete geçirilmesine sıra gelmektedir. Yani yönetici planını yaparak
örgütünü oluşturduktan sonra harekete geçirmeye hazır durumdadır. Bu işi yerine getirecek
olan yönetim fonksiyonu, yöneltme (yürütme)’dir. Emir-kumanda, emir-komuta adları da
verilen bu fonksiyonda yönetici ilk defa, planı uygulamak için örgütün çeşitli basamaklarına
yerleştirdiği personel ile karşı karşıya gelmektedir. Bu nedenledir ki, yönetme fonksiyonu,
planlama ve örgütlemenin yanında daha dinamik bir süreç biçimindedir.
Yöneltme; organizasyonda yer alan görevlere elemanların seçimi, eğitilmesi,
kendilerine gerekli yetkilerin devredilmesi, bu kişilere işlerin yapılması ile ilgili olarak
gerekli emir/direktiflerin (yönergelerin) verilmesidir.
Yöneltme fonksiyonu, planlara göre bir örgütü yürüten yönetim faaliyetidir. Yöneltme
çalışması, bir pilotun uçağı havaalanına veya kaptanın gemiyi limana götürmesine
benzemektedir. Fakat yolculuk planının çizilmesi, yön ve yolunun tespit edilmesi yeterli
değildir. Yolculuk süresince, aracı kazasız bir şekilde amaca eriştirmek için gereken her türlü
tedbiri de almak durumu söz konusudur. İşletmelerin yönetimi bu örneğe çok benzemektedir.
Planda belirlenen genel yönü takip etmek tek başına yetersizdir. Yolculuk boyunca çok
sayıda ayrıntıyla da ilgilenmek gereği vardır. Sürücü, bu cansız araçları, teknik ve fiziki
imkanlar içerisinde istediği şekilde yönetebilir. İşletme yöneticisi ise örgütte yer alan ve
psiko-sosyal yapıları ayrı olan çeşitli insanları yöneltmek durumundadır. Burada
yöneticilerin, astlarına emir vermesi veya diğer yollarla ne yapması gerektiğini onlara
iletmeleri söz konusudur. Yöneltme fonksiyonunun özellik ve önemi konunun insan
olmasından kaynaklanmaktadır.
Başarılı işletmelerin yöneticilerine başarılarının sırları sorulduğunda, “Biz şanslıyız,
en iyi elemanlar bizde.” diye cevap verirler. Gerçekte, iyi performans yakalama konusunda
şansın etkisi oldukça küçüktür. Bu işletmelerin başarısında çalışanları gerektiği gibi
yönlendiren iyi yöneticilerin payı büyüktür.
Emir-Komuta
Her organizasyonun bünyesinde emir-komuta zinciri vardır. Ancak işletmenin kültür
yapısına, yöneticilerin liderlik anlayışlarına bağlı olarak emir-komuta zincirinin işlemesi
büyük değişiklikler gösterir.
Yöneticiniz, sorumluluğunda olan bazı işlerin takip ve bitirilmesi görevini size
devrettiği zaman, iş ve görevleri diğer insanlara nasıl yöneltebileceğinizi, direktifleri nasıl
vereceğinizi bilmelisiniz. İşletmenizin amacına uygun sonuçları elde edebilmek için gerekli
ortamı nasıl yaratacak ve yürüteceksiniz?
Günümüz araştırmacılarından Clauswitz şöyle demektedir:
“İnsanların zamanlarını satın alabilirsiniz ama sevgi ve saygılarını asla, onları
kazanmanız gerekir.”
Genel olarak insanlar emir almaktan hoşlanmazlar. Özellikle mevki ve yaşça
kendilerinden küçük ya da eşit kişilerden emir almayı hiç istemezler. Birlikte çalıştığınız
insanlardan bu nedenlerle tepkiler almak istemiyorsanız, öncelikle onların sevgi ve saygısını
kazanın ve yöneltme işlevinin inceliklerini iyi bilerek, uygulayın.
Yöneltme işlevinde önemli iki kavram vardır; Emir ve Direktif (Yönerge)
Emir, bir işin amacına uygun olarak sonuca ulaşması için “Ne” yapılacağını; Direktif
(Yönerge) ise yapılacak işin “Nasıl” yapılacağını belirtir.
Komuta; bir örgütte farklı kademelerdeki dikey ve
dolaysız ilişkileri gösteren yapı türüdür. Yani, temel emirkomuta
zincirini temsil eder ve yetki kavramıyla özdeşleşir.
Komuta yetkisinden söz etmek, üst ile ast arasındaki dolaysız
emir verme ilişkisini belirtmek demektir. Bu zincir, örgütün
başında bulunan kişiden en alt kademedeki işçilere kadar
uzanır. Bu zincirde yetki kanalları kesiksizdir. Yani üstlerin,
astları üzerinde doğrudan kumanda yetkisi vardır ve her bir ast
yalnız bir tek üste boyun eğme durumundadır.
Bir birey/öğrenci
Komuta örgütünde her bir ast, kimin emirlerini dinleyeceğini ve kimlere emir
vereceğini örgüt şemasındaki çizgilere bakarak kolayca bilir. Böylece işlerin sonuçları kesin
ve tez elde edilir. Komuta örgütü yatay ve dikey olmak üzere iki yönde büyür. Dikey
büyüme yetki devre yoluyla, yatay büyüme ise işbölümü ve uzmanlaşma yoluyla gerçekleşir.

Emir Özellikleri
􀂾 İnsan direktifin içeriğini anlamalı, nedenini bilmelidir.
􀂾 Üst ile ast arasında yüz yüze ilişkilerin olduğu durumlarda, zamandan tasarruf ve
düşünce birliği sağlamak gibi yararlarından dolayı sözlü emirler, yazılı emirlere
göre üstünlük gösterir.
􀂾 Sözlü ve yazılı emirler, kesin ve açık olmalı, asla kararsızlık oluşturmamalıdır.
􀂾 Emrin amacı asta açıklanmalı ve gerektiğinde onun da düşünceleri alınmalıdır.
􀂾 Astların duygu ve inançlarında işletmenin amacına uygun değişiklikler meydana
getirmeli ve bunun için inanç aşılamaya çalışılmalıdır.
􀂾 Üst, yerine getirilmesi olanaksız veya herhangi bir nedenle yerine
getirilmeyecek olan emirler vermemelidir.
􀂾 İnsan, direktifi yerine getirecek yeterli zihinsel, psikolojik ve bedensel güce
sahip olmalıdır.
􀂾 Direktifi yerine getirecek yeterli maddesel öğeler araç-gereci olmalıdır.
􀂾 Direktifler çeşitli sebeplerle engellenmemeli, değiştirilmemelidir. (Komuta
birliği)
􀂾 Direktifler yazılı veya sözlü olarak verilebilmelidir.
􀂾 Örgütteki yetki ve sorumluluk ilişkilerini açıkça ve basit bir biçimde ortaya
koymalı,. personelin yetki ve sorumluluk dereceleri kesin ve anlaşılır biçimde
olmalıdır.
􀂾 Bir sorun çıktığında o sorunla uğraşacak kişilerin sayısı az olduğundan çabuk
karar vermeye yardımcı olur ve örgütü değişim yönlerine kolayca uyarlar.
􀂾 Salt komuta örgütleri küçük olacağından yönetim ile çalışanların yakınlaşması
daha fazladır. Örgütte çalışan herkes neler olup bittiğini kolayca görebilir.
Üstün Emir Verme Türleri
Yönetme fonksiyonunun iyi bir biçimde yerine getirilmesi, geniş ölçüde emirlerin
niteliğine bağlıdır. Özelliği bakımından emirler, demokratik ve otokratik olmak üzere iki
türde incelenebilir. Emrin ve emir-komuta fonksiyonunun demokratik ya da otokratik
olması, geniş ölçüde toplumun sosyal ve kültürel yapısı ile ilişkilidir. Yöneticilerin
yetiştikleri ve içinde yaşadıkları toplumun kültürü, değişik bir yönetim anlayışı ve felsefesi
doğmasına yol açmıştır. Bu açıdan yapılacak bir inceleme bize toplumun içinde bulunduğu
sosyolojik, kültürel ve siyasal durumun aileden başlamak üzere bütün kurumları ve doğal
olarak da işletmeleri etkileyeceğini gösterecektir.
Yöneticiler, emir verirken bazı noktalara dikkat etmek zorundadırlar. Bir emrin
niteliği ve organizasyon kademelerinde hareket şekli bu emrin yerine getirilmesinde başlıca
etken olur. Bu bakımdan emirlerin hazırlanış ve verilmesinde uygulanması gereken bazı
ilkeler vardır.
Bunları özet olarak şöyle açıklamak mümkündür.
􀂾 Emir akılcı ve yerine getirilmesi mümkün olmalıdır.
􀂾 Emir tam olmalıdır.
􀂾 Emir çok açık olmalıdır.
􀂾 Emir, yapılan hizmetle ilgili olmalıdır.
􀂾 Etkili bir emirde ikna havası bulunmalıdır.
􀂾 Emrin nedeni açıklanmalıdır.
Emir Akılcı Ve Yerine Getirilmesi Mümkün Olmalıdır
Emir, akılcı olmalıdır. Bir kimseden akılcı olmayan herhangi bir şey istemek, moral
bakımından kötü etki yapar. Verilen emir, astın gücünü ve yeteneğini, görgüsünü ve
terbiyesini aşmayacak nitelikte olmalıdır. Bu nedenle akılcı olmayan bir emrin yerine
getirilmesinden dolayı astı sorumlu tutmak mümkün olmayacağından, akılcı olmayan bir
emir, denetimi de aksatır.
Emir Tam Olmalıdır
Tam bir emir, emir alan kimsenin kafasında ne yapılması gerektiği konusunda
herhangi bir tereddüt bırakmamalıdır. Ayrıca yapılacak işin miktarı ve kalitesi, hangi
yöntemlerle ve ne zaman yapılacağı da belirtilmelidir.
Emir Çok Açık Olmalıdır
Verilen emir, bunları alacak kişiler için anlaşılacak biçimde olmalıdır. Bir emrin açık
olup olmamasını, emir alan kişinin bunu anlayıp anlamaması belirler. Emir veren kişi için
açık olan bir emir, emri alan kişi için açık olmayabilir. Zira emir veren üst, kafasında ne
yapılması gerektiğine ilişkin kesin bir fikri bulunduğundan, emrin açık olduğunu zanneder.
Bu bakımdan üst, emir verirken kendisini emir alan kişinin yerine koymalı ve ne söylemesi
gerektiğini buna göre belirlemelidir. Kullanılan dil de kolaylıkla anlaşılabilecek biçimde
olmalıdır.
Emir Yapılan Hizmetle İlgili Olmalıdır
Kendisiyle ve işiyle ilgili olmayan herhangi bir emir alan ast, bunu arzu etmeyerek
yerine getirecektir. Çalışanlar verilen emrin kendi işiyle ilgili olduğuna inanmalıdır. Aksi
durumda, yönetici ile çalışan arasında bir takım sürtüşmeler meydana gelebilir.
Etkili Bir Emirde İkna Havası Bulunmalıdır
Yöneticiler, organizasyonun amacına uygun biçimde astlarının duygu ve inançlarında
değişiklikler meydana getirmeye çalışmalı ve bu amaçla ikna ve inanç aşılama güçlerini
artırmaya çalışmalıdır.
Emrin Nedeni Açıklanmalıdır
Emrin nedenini açıklama, moral üzerinde de önemli olumlu etkiler yapar. Emri alan
kişi, anladığı ve nedenini bildiği emirleri daha kolaylıkla yerine getirir. Bunun yanında emri
alan kişinin, bu işi yaparken bir plan hazırlayacağı için, yapacağı işin niçin ve hangi amaç ile
yapıldığını bilmesi, önceden düşünülmeyen olayların ortaya çıkışında nasıl hareket
edeceğine dair bir fikre sahip olmasını sağlar.

kaynak : MEGEP | İş Organizasyonu