İşletmelerin çoğunda işler, herhangi bir aksama olmadan yürür. Bu durumda doğal
olarak bir değişiklik yapılması da düşünülmez. Ama her zaman bir işi daha etkin ve verimli
yapmanın bir yolu vardır.
Teknolojik gelişmeler, işletmelerin hızlı hareket ederek, değişen ortam ve durumlara
uyabilmeleri için sorunların ortaya çıkmasını beklemeden, doğabilecek olası sorunları
öngörme ve onlarla en iyi şekilde baş edebilmeleri gereğini ortaya koymaktadır.
Çalışma yaşamında her gün teknolojik ve sosyolojik değişikliklerin zorlamaları ile
karşılaşırız. Ortaya çıkan sorunlar karşısında şaşırıp hatalar yapmadan çıkış yolları ve
çözümler bulabilmek, daha önceden bunları görebilmeyi ve önlemler almayı gerektirir.
Plansızlık ve düzensizlik kargaşayı yaratır. Kargaşa ise işleri oluruna bırakmaktır.
Planlama, yaşamın her döneminde, her düzeyde yapılır. Planlama, sistemli ya da sistemsiz,
resmi ya da resmi olmayan, kısa veya uzun süreli şekillerde olabilir ama kesinlikle olmalıdır.
Yöneticiler için planlama önemli bir beceridir. Bir işe başlarken mutlaka planlama
çalışması yapılmalıdır. Yöneticinin ya da yönetim kurulunun yaptığı planlar, örgütte nelerin
gerçekleşip nelerin gerçekleşmeyeceğine dair bir çerçeve çizer. Uygulanabilirliği olan
planlar; yüksek müşteri tatmini, çalışanlara yüksek moral ve örgütün büyümesini finanse
edecek yüksek kararlar gibi olumlu sonuçlar doğuracaktır.

Planlamanın Tanımı
İşlerin aksamadan yürümesi için beklenilmeyen olumsuz gelişmeleri, ortaya çıkmadan
önleme ya da çözümlerini önceden düşünüp, hazırlıklı olma işlemine planlama denir.
Planlamanın Aşamaları
Yönetici, planlama aşamasında geleceği düşünür ve görmeye çalışır. Planlama “ileriye
bakış, ileri görüş”tür. Planlama “gereksinmelerle kaynakların dengelendirilmesi”dir. Bir plan
içinde çalışan yönetici, ani olaylarla karşılaşmaz. İleride karşısına çıkabilecek her şeyi
önceden düşünerek önlemlerini almış, kaynaklarını sağlamış ve gerekli emirleri vermiş,
yönetmelikleri hazırlamış olur. Böylece günlük ve ani olaylar, örgütün amacına yönelen esas
çalışmalara engel olmaz. Ayrıca planlama, aniden çıkacak problemler karşısında şaşkınlık,
telaş ve başarısızlığa uğrama olasılığını baştan önlemiş olur. Örneğin, bir hastane yöneticisi
uçak düşmesi, trafik kazası, tren çarpışması, deprem, yangın gibi olaylar nedeniyle bir gece
ya da gündüz, hastanesine ani olarak yüzlerce yaralının gelebileceğini düşünerek buna karşı
her önlemi alır, ilgililere duyurur, hatta gerekli eğitim ve denemeleri yaparsa, yaralıların bir
anda hastaneye gelmeleri karşısında güçlük çekmez. Böyle bir planı yoksa her şey birbirine
karışır, sonuç almak ve başarı güçleşir.
Planlama, şu temel aşamalardan meydana gelir:
􀂾 Amaçların tespit edilmesi
􀂾 Kaynaklar
􀂾 Yöntemler
􀂾 Denetim
Amaçların Tespit Edilmesi
Plan yapmak için ilk önce bir amacın belirlenmiş olması gerekir. Örneğin işletmenin
varlığını sürdürmesi, topluma hizmet sunması, büyümesi ve bunları gerçekleştirebilmek için
belirli bir ölçüde kar elde etmek isteyişi hedeflediği amaçlarıdır.
Amaçlar gerçekçi olmadığı sürece işe yarar sonuçlar alınamaz. Gerçekçi ve arzu
ettiğiniz amaçları benimseyip, tasarılar oluşturarak uygulanabilir planlar yapabilirsiniz.
Kaynaklar
Çoğu kez arzu ettiğimiz amaçları benimseyebilir ve buna dayanarak tasarılar
oluşturabiliriz. Ne var ki, bu çabalar çoğunlukla sonuçsuz kalır. Çünkü arzu edilen tasarıları
gerçekçi yapan ikinci öğe olarak belirttiğimiz kaynaklardır ki bunların nitelik ve nicelikleri
amaçların gerçekleşmesinde önemli rol oynar.
Kaynaklar;
􀂾 İnsan gücü
􀂾 Para
􀂾 Zaman
􀂾 Araç-gereç
􀂾 Kullanılan yer
Kütüphanede araştırma
Gerçekte var olmayan bir kaynağa dayanarak düşünülen bir amaçtan sonuç alınamaz.
Planlamada amaç işlerin daha etkin, verimli ve aksamadan yürümesini sağlamaktır. Bunu da
var olmasını istediğimiz veya olması gereken duruma yani amacımıza ulaşabilmek için
kaynaklarımızı bilerek, farkında olarak sağlayabiliriz. Buna da var olan durumumuzu yani
mevcut kaynaklarımızı tespit etmek denir.
Mevcut durumunuzu tespit için;
Görev ve sorumluluklarınızı listeleyin
􀂾 Durum değerlendirmesi yaparken öncelikle, belirlenmiş görev ve
sorumluluklarınızla birlikte, sizden yapılması beklenen ya da sizin gönüllü
yaptığınız işlerin de dökümünü yapın.
􀂾 Her bir iş için ne kadar süre ayırdığınızı, hangi zamanlarda yaptığınızı tespit
ederek, önemine göre sıralayın.
Kişisel değerlendirmenizi yapın
􀂾 Kendinizi tanımanız, zayıf ve güçlü yönlerinizi, olaylar karşısındaki tavırlarınızı
bilmeniz, mevcut sorunları düzeltmek için gerekli becerileri kazanmanızı sağlar.
􀂾 Sahip olduğunuz yetenek ve becerilerinizi bilerek yaptığınız planlar, gerçekçi ve
uygulanabilir olur.
Sorunları ve aksaklıkları listeleyin
Karşılaştığınız sorunları konularına, içeriğine, kaynağına göre ayırın.
􀂾 Daha çok hangi işleri yaparken sorunlar çıkıyor?
􀂾 Ne zaman sorunlarla karşılaşıyorsunuz?
􀂾 Sorunlar neden, kim/kimlerden kaynaklanıyor?
􀂾 Sorunların çözümü neye, kimlere bağlı?
􀂾 Olası sorunlara karşı hazırlıklı olmak için sezgilerinizi kullanın. İşleri yapma
şekliniz, olayların akışı, ilerde ne gibi sorunlar yaratabilir?
􀂾 Şimdiden düzeltebileceğiniz şeyler var mı?
􀂾 Şu an bir şey yapamıyorsanız, sorun ortaya çıkınca nasıl çözümleyeceğinizi
biliyor musunuz?
İşletmenizi iyi tanıyın
İşletmenizi, kişi veya kuruluşlara karşı iyi temsil edebilmek ve işleri yaparken herhangi bir
yanlışlığa yol açmamak için işletmenizi her yönüyle tanımanız gerekir.
􀂾 İşletmenizin faaliyet alanını, faaliyetlerini, müşterilerini, rakip firmaları öğrenin.
􀂾 İşletmenizin organizasyon şeması nasıl?
􀂾 Personel sayısı ne kadar?
􀂾 Hangi departmanlar (bölümler) var?
􀂾 İşletmenizin politikası, kısa ve uzun vadeli planları nedir?
􀂾 İşletmenizin çalışma kuralları, yazılı talimat, prosedür ve yönetmelikleri
nelerdir?
Yöntemler
Planlama yaparken yöntemin düşünülmesi de önemlidir. Uygulamada yapılacak en
küçük bir değişim ya da doğacak bir aksama, tüm tasarıda aksatıcı rol oynayabilir. Bu
nedenle, uygulama alanında izlenecek yol, tasarı aşamasında düşünülmüş olmalıdır.
Denetim
Planımızda belirtilen yöntemlere uyup uymadığımız, belirli kaynaklardan gerektiği
gibi yararlanmaya çalışıp çalışmadığımız, yapmış olduğumuz etkinlik ve hareketlerle arzu
ettiğimiz amaca ulaşıp ulaşmadığımız ya da ulaşılamayacağı hakkında bir karara varmamız
gerekir. Bu konularda ne kadar kesin bilgilere sahip olursak, hareket yönümüzü ve
durumumuzu o kadar iyi belirleyip, sağlam yargılar geliştirebiliriz. Bu olanağı da bize
denetim sağlar.

kaynak : MEGEP | İş Organizasyonu

Planlama Çeşitleri
Planın, devletten kişilere kadar geniş bir kullanım alanının bulunması, plan çeşitleri
üzerinde durulmasını güçleştirmektedir. Bu nedenle plan çeşitlerinin incelenmesinde, sadece
işletme planlarını ele alarak süreleri, teknik yapıları, kullanım biçimleri, uygulama biçimleri,
biçim yönünden ve kapsamları açısından plan çeşitleri üzerinde durmak uygun olacaktır.
Aslında bir işletmede uygulanan siyaset, yöntem ve kuralları da plan kavramı ile
bağdaştırmak mümkündür. Örneğin işletmede izlenen siyaset, kararların verileceği alanı
belirlemesi ve seçenek sayısını sınırlayarak amaçlara uygun kararlara yer verilmesini
sağlaması açısından, planlamanın kimi özelliklerine sahiptir. İzlenecek yolun belirlenmesine
rehberlik ettiğinden, uygulanan yöntemler de benzer özellik göstermektedir.
Öte yandan seçenekler arasından tespit olunan ve uyulması zorunlu bulunan kuralların
izlenecek yolu göstermeleri bakımından planlama ile ortak bir yanı olacaktır. Yoksa,
kurallara uyulmasının zorunlu olmaması, kişilere tercih hakkı vermek demek olacağından,
bu yaklaşım yapılamayacaktır.
İşletmelerde plan çalışmalarının, sözü edilebilecek niteliklerine göre başlıca çeşitleri
aşağıda belirtilmiştir:
�� Sürelerine Göre Planlar
�� Teknik Yapılarına Göre Planlar
�� Kullanım Biçimine Göre Planlar
�� Uygulama Biçimine Göre Planlar
�� Biçim Yönünden Planlar
�� Kapsamlarına Göre Planlar
Sürelerine Göre Planlar
�� Kısa Süreli Planlar
Kısa süreli planlar, genellikle bir dönemliktir. Uygulamada bir dönem, çoğu zaman bir
yıl olarak karşımıza çıkmaktadır. Yıllık programlar buna örnek olarak gösterilebilir. Kısa
sürede tahminde bulunma kolay olduğundan, bu planlarla gerçekleşebilir sonuçlara
ulaşılması, orta ve uzun süreli planlara göre daha fazla mümkündür.
Kısa süreli planlar, orta ve uzun süreli planların bir bölümünü oluşturabileceği gibi,
bağımsız bir nitelik de taşıyabilirler. Uzun süreli planın bir basamağını oluşturacak şekilde, o
döneme düşen işletme çalışmalarının koordineli bir şekilde ele alınması ve uygulayıcı
yönünden fazla olması halinde, yıllık programlar ortaya çıkacaktır. Bununla beraber kısa
süre denilince, bir yıldan daha kısa dönemlerin de söz konusu olabileceğini unutmamak
gerekmektedir. İşletme çalışmaları altı aylık, üç aylık ve giderek daha kısa sürelerde
planların yapılmasını gerekli kılabilir. Diğer bir ifade ile kısa süreli planlara programlama da
denilebilir.
Günümüzde hızla gelişen teknolojik gelişmeler ve değişen çevre şartları işletmeleri
uzun süreli planlamalar yapmak yerine, kısa süreli planlar yapmaya itmektedir.
�� Orta Süreli Planlar
Birkaç yıllık süreyi kapsayan planlardır. Bu süre genellikle beş yıla kadardır. Kısa
süreli planlara göre daha uzun süreli tahminlere dayandığından, bu planların daha az kesin
rakamları kapsaması söz konusudur. Bununla beraber uzun süreli planların uygulama aracı
niteliğinde de olabilirler. Birkaç yıllık süreyi kapsayan yatırımlar, gelir, gider vb. hususlar
için düzenlenen planlar bu niteliktedirler.
�� Uzun Süreli Planlar
Uzun süreli planlar, işletmenin stratejik amaçlarının ve genel politikalarının
belirlendiği planlardır. Bu planlarda süre, genellikle beş yıldan başlar ve etkenlere göre artar.
Bu etkenler işletme ve iş kolu ile ya da iktisadi, teknik çevre ile ilgili olabilir. Uygulamada,
bu planlarda belirsizlik hakimdir. Bu nedenle kesinlik taşımayacak olan bu planlarla, uzun
süreli hedeflerin ve ana politikaların belirlenmesi, hedeflere ulaşmak için izlenecek genel
ilkelerin tespiti ve sadece bir bölümünün değil işletmenin bir bütün olarak ele alınması söz
konusudur. Uzun süreli işletme planlarının ortaya koyduğu hedeflere uygun olarak işletme
çalışmalarının sürdürülmesi, yani uygulama, kısa ve orta süreli planlarla mümkün olacaktır.
Teknik Yapılarına Göre Planlar
�� Değişmez Planlar
Uygulama sırasında tahminlerde ortaya çıkan değişmeler karşısında izlenecek yollar,
teknik yapılarına göre plan çeşitlerini oluşturacaktır. İşletme planları, daha çok belirli
varsayımlara dayanılarak amaca ulaşılacak biçimde hazırlanırlar. Değişmez planlarda
varsayımlar, planın uygulama süresi içinde değişiklik gösterdikleri taktirde, değişen
varsayımlara göre planda değişiklik yapmak söz konusu değildir. Sapmalar zaman zaman
tespit olunurken, sapmaların sebebi olarak da bu değişiklerin gösterilmesi ile yetinilecektir.
Ancak kabul edilen varsayımlarda çok önemli değişiklik olursa, planın yeniden yapılması
söz konusu olur.
Varsayımlardaki değişikliklere göre planın düzeltme işleminin çok zaman alması ve
planın işletmeye maliyetinin oluşunun artma ihtimalinin bulunması, işletme planlarında bu
yöntemin geniş ölçüde uygulanmasına neden olmaktadır.
�� Seçeneklere Göre Değişmez Planlar
Plan yapımında seçeneklerin her birisi için tedbir almak ve birden çok seçeneği göz
önünde bulundurmak zorunluluğu olabilir. Bu durumda, her seçenek için ayrı plan yapımı
söz konusu olacaktır. Hazırlanan planlardan gerçekleşen seçenekle ilgili olanı uygulamaya
konulacak, ötekiler uygulama dışı tutulacaktır.
Bu nedenle her seçenek için ayrı plan yapımına genellikle gidilmeyecek ve
gerçekleşmesi beklenen seçenek sayısını azaltarak iki, üç seçeneğe göre, ya da en çok
gerçekleşme ihtimali olan tek seçeneğe göre plan yapımı daha geçerli olacaktır.
�� Değişken Planlar
Teknik yapısına göre başka bir planlama usulü de, gerçekleşmesi beklenen her iş
hacmi düzeyinde rakamları ayarlanabilir plan yapımıdır.
Gelir ve gider tahminlerinin gruplandırılmalarında bu ayarlamaya olanak sağlanması
gerekmektedir. Bunun için de özellikle gider kalemlerinin çeşitli iş hacmi seviyelerine göre
nitelikleri ve değişme durumları saptanmalıdır. Bu usulden işletme planlamasında yıllık
programların yapımında yararlanılmaktadır. Uygulamada “esnek bütçe” kavramı ile ifade
edilen çalışmalar buna örnek gösterilebilir. Daha çok sanayi işletmelerinde uygulama alanı
bulan bu tür planlama çalışması, belirli iş hacmi düzeyinde yapılan giderlerle elde edilen
mamuller arasında kısa devrede ilişki kurulması mümkün olduğu taktirde yapılabilir.
Değişken planlamanın en önemli yararı, sapmaların ve bunun sorumlularının zamanında
tespitine kısa sürede yardımcı olmasıdır.
Kullanım Biçimine Göre Planlar
�� Bir Kez Kullanılacak Planlar
Bir kez kullanılacak planlar, belli amaç ve hedeflere ulaşılmak için hazırlanan, o amaç
ve hedefe ulaşılınca sona eren ve bir daha kullanılmayan planlardır (bütçe gibi).
�� Sürekli Planlar
Yöneticinin bütün faaliyetler için ayrı ayrı planlar hazırlaması mümkün değildir. Bunu
önleyebilmek ve yöneticiye kolaylık sağlamak amacıyla, benzer durumlarla karşılaşıldığında
devreye girecek planlardır.
Uygulama Biçimine Göre Planlar
�� Demokratik Planlar
Bu tür planlar, işletmenin çalışanları, müşterileri, rakipleri ve çevresini dikkate alarak
hazırlanan planlardır. Özellikle çalışanların görüş ve düşüncelerinin alınarak
hazırlanmalarında yarar görülmektedir. Çünkü işletmenin veya çalışanların zararına yapılan
bir planlama, doğal olarak amaçlara ulaşmada başarısızlığa neden olacaktır.
�� Zorlayıcı Planlar
Zorlayıcı planların, hazırlanması ve uygulanması aşamasında çalışanların,
müşterilerin, rakiplerin ve işletmenin çevresi dikkate alınmaz. Genellikle bu tür planlara
otokratik bir yönetime sahip işletmelerde rastlanmaktadır.
Biçim Yönünden Planlar
�� Yazılı Planlar
Yazılı planlar, akılda tutulamayacak kadar uzun süreyi kapsayan ve genel ilke ve
politikaları kapsayan planlardır. Yazılı planlar ile kimin ne yapacağı belli olur. Sorumluları
bulmak kolaydır. Yetki karmaşası ortadan kalkar.
�� Yazılı Olmayan Planlar (Sözlü Planlar)
Genel olarak planlar yazılı olmak zorundadır. Ancak işletmeler, yapısına göre kısa
süreyi kapsayan bazı planlarını yazılı hale getirmezler. Bir başka ifade ile yazılı olmayan
planlar, zorunluluk hallerinde başvurulan ve uygulanan bir plan türüdür.
Kapsamlarına Göre Planlar
�� İşletme Bölümleriyle İlgili Planlar
İşletme planları, işletmenin bir bölümünü ya da bir kısım işleri kapsayabileceği gibi
bütün işletme ile de ilgili olabilirler. İşletmenin bir bölümünün ya da belirli işleri kapsayan
planlarla iş gücü, finansman vb. çalışmalar için ya da satın alma, üretim ve satış kısımları
için ayrı ayrı yapılan planlar örnek gösterilebilir. Bu çalışmalar, işletmeyi bir bütün olarak
ele alan planın içinde yer alacak ve onun bir parçasını oluşturacaktır.
�� Genel Planlar
İşletmeyi bir bütün olarak ele alan planlardır. Bunlar çeşitli süreler için tespit olunan
hedefleri ve bunlara ulaşma yollarını gösteren planlardır. Uzun süreli işletme planları, yıllık
işletme programı bu niteliktedirler.
Çeşitli Sektörlere Ait Plan Taslağı Oluşturma
“ÖRNEK PLAN” ÇALIŞMASI
A-GİRİŞ:
Amacı belirleme, kapsamı belirleme
B-ÇEVRENİN İNCELENMESİ VE HİPOTEZLER :
Fiyatların genel seviyesi, enflasyon oranı, krediler ve sermaye piyasası, hükümet
programları, kalkınma planları, iş kolunun durumu ve ekonomideki yeri, ithalat, hammadde
fiyatları, vergiler vb.

C- ANA HEDEFLERİN BELİRLENMESİ
�� % ... Büyüme hedefine varmak
�� Dönem sonunda net karı ......................YTL’ ye çıkartmak
�� Hedeflerin gerekçelerinin kısa izahı vb.
D-TALİ HEDEFLERİN BELİRLENMESİ:
Müşteri ilişkilerinin belirlenmesi, kalitenin iyileştirilmesi, mali bünyenin borç ödeme
kapasitesinin kuvvetlendirilmesi vb.
E- KUVVETLİ YÖNLERİN TESPİTİ-BELİRTİLMESİ
�� Performans:
�� Yönetim, elinde mevcut tüm kaynaklarıyla 5-10 sene arasında hangi performans
seviyesine ulaşmıştır? Hissedarlara hisseleri üzerinden ve çeşitli yatırımlardan
ne kadar gelir sağlanmıştır?
Pazarlar:
�� Şirket hangi pazarlara, hangi miktarda mamul ve hizmet arz etmektedir? Hangi
pazarın trendi nedir? Her mamulün kendi pazarındaki hissesi nedir? Her mamul
kullanım süresi bakımından hangi safhadadır?
Kaynaklar:
�� Para, insan, malzeme ve tesis imkanları
�� Her bir mamul veya faaliyete bu kaynakların ne kadarı tahsis edilmiştir?
�� Maliyetleri nedir?
�� Gelirleri giderlere oranlayarak her mamulün veya hizmetin nisbi net k®rını
bulabiliriz.
Verimlilik:
�� Şirket kaynakları ne kadar değerlendirilebiliyor? İsraf, nerede ve ne kadar
miktardadır.
Organizasyon:
�� Şirket nasıl organize olmuştur?
�� Şirket amaçları departman amaçları olarak belirlenmiş midir?
�� Departman amaçları teker teker herkes için kişisel amaçlar olarak belirlenmiş
midir?
�� Kalite ve teknik üstünlükler saptanmış mıdır?
F- ZAYIF YÖNLERİN TESPİTİ-BELİRTİLMESİ:
Satış ve karda mevsimlik oynamalar, satış ve k®rın hangi ürünlerden elde edilebildiği,
yönetimde bilgi akış eksikliği, imalatta teknoloji zayıflığı, personel zayıflığı, iade oranları.

kaynak : MEGEP | İş Organizasyonu

G- ANA FAALİYET SONUÇLARININ ÖZETLENMESİ:
Satışları faaliyet grupları ve yıllara göre dağılımı, mamullere göre karlılık, vergi
öncesi karı, vergiler, temettü ve ihtiyat gibi değerler, karlılık, verimlilik ve ana faaliyet
rasyoları
H- STRATEJİLERİN İZAHI:
Strateji konuları ( Genel, Mamul, Pazarlama, Finansman, Yetki ve Sorumluluk)
Durumlar değişik olduğu hallerde alınacak stratejik kararlar, rakiplerin kararları ve karşı
stratejilere göre uygulanacak kararlar.
Planlamada 10 Adım
�� Hedefi Tanımlayın
�� Hedefi Dilimlere Ayırın
�� Dilimleri Detaylandırın
�� Detayları Öngörülen Termin İçinde Zamana Bağlı Ve Alternatifli Olarak
Belirleyin
�� Zamanlı Detayları Esnek Zamana Tabi Tutun
�� Şans Faktörüne Asla Yer Vermeyin
�� Eldeki Kaynakları Gerçekçi Olarak Belirleyin
�� Olası Aksiliklere Karşı Tedbirli Olun
�� Planları, İşi Fiilen Yapacak Kişilere Net Bir Şekilde Anlatın
�� Planlamada Detayları Belirlerken Detaya Boğulmayın Ancak Önemli Detayları
Da Gözden Kaçırmayın
Planlamada “10 Adım” , yöneticinin bu fonksiyonu yerine getirmede kullanacağı etkili
bir yol haritasıdır. Neyi planlarsanız planlayın, bu adımları unutmayın!

kaynak : MEGEP | İş Organizasyonu