Meslek hastalığı, genel anlamda bir işin yapılması sırasında meslekî etkenlerin
doğurduğu, bu etkenlerin devamı hâlinde gittikçe gelişmesi nedeniyle belirli mesleklerde ve
işlerde çalışanlarda görülen hastalıkları ifade eder.
506 sayılı SSK Yasası 11-B maddesinde ve aynı yasanın 135. maddesi gereği olarak
çıkarılan SSK Sağlık İşlemleri Tüzüğü 62. maddesinde meslek hastalıkları tanımı aşağıdaki
gibi verilmiştir:
Sigortalının çalıştırıldığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm
şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, sakatlık veya ruhi arıza halleri meslek
hastalığıdır.
Tanım dikkatlice incelendiğinde bazı ayrıntılar dikkat çekmektedir. Bu ayrıntılar
meslek hastalığının tam olarak anlaşılabilmesi açısından önemlidir.

1. Meslek hastalığı tanımlanırken bu tanımlamada amaç önem kazanır. Koruyucu
önlemlerin alınması amaçlanıyorsa, yukarıda yapılan tanım yeterlidir. Ama tazmin düşüncesi
ön plandaysa, o zaman mutlaka bir kaybın oluşması gerekirdi ki, bunun için bir ödeme
yapılabilsin. Bu durumda, ancak iş göremezliğe neden olan durumlar meslek hastalığı olarak
nitelenir. Buna karşın meslek hastalıklarını önlemeye çalışanlar için meslek hastalıklarının iş
göremezlik hâli şart değildir.
2. Meslek hastalığı önlenebilir nitelikte bir olgudur. Önlenmesinde vücuda giriş
yolunun bilinmesi önemlidir. Bu yolu kapatmaya yönelik “kişisel” önlemler alınmalıdır.
3. Meslek hastalıkları birçok etmenin bir araya gelmesi ile oluşur. Bu etmenleri
beslenme bozuklukları, bireysel duyarlılığı pekiştiren ilaçlar, sigara ve alkol alışkanlıkları,
şişmanlık vb. olarak sayabiliriz.
4. Fizyolojik olarak insanın gereksinme duyduğu ortam koşulları ki, her zaman işin
gerekleri ile bağdaşmaz. Sözgelimi soğuk hava deposunda çalışanlar için, işin işçiye değil,
işçinin işe uydurulması gerekir.
5. Meslek hastalıkları, özellikle belli işlerde çalışan işçilerde görülen, genel toplumda
ya hiç görülmeyen ya da çok düşük sıklıkla görülen hastalıklardır. Ancak fabrikaların
çevresel atıkları dolayısıyla benzer hastalık tabloları o bölgede yaşayan kişilerde de
görülmeye başlanmıştır. Böylece meslek hastalıkları, giderek "çevresel ve mesleksel
hastalıklara” dönüşmeye başlamıştır.
6. İş kazaları dış etkilerle ortaya çıkarken meslek hastalıkları tersine içsel etkilerle
ortaya çıkarlar. Meslek hastalıklarına yol açan etmenler mutlaka vücudu çeşitli yollarla
etkileyip hastalık sürecini başlatırlar.
7. Meslek hastalıkları, iş kazalarından farklı olarak uzun zaman sürecinde de ortaya
çıkabilir ancak çok kısa süre içinde ortaya çıkabilen meslek hastalıkları da vardır. Meslek
hastalığına yakalanabilmenin koşulu, bir süre hastalığa neden olan işyerinde çalışmaktır. Bu
süre, yaşanılan olumsuz şartların ağırlığına göre uzayıp kısalabilir.
8. Meslek hastalığı sağlıksız koşullara maruz kalmanın hemen ardından çıkabildiği
gibi yıllar sonra da görülebilir.
9. Meslek hastalıkları en sık görülen hastalıklar olmadıkları halde, toplumsal önemi
olan hastalıklardır. Çünkü yakalanma olasılığı bütün iş yeri çalışanlarını ve gelecekte o iş
yerinde çalışacak olanları kapsar. Kurbanları, yalnızca küçük bir gelir için çalışmak zorunda
olanlardır.
10. Çalışma biçimlerinden kaynaklanan bir takım nedenlerle (duruş bozukluğu,
psiko-sosyal nedenler) ortaya çıkan hastalıklar vardır ki, bunlar da meslek hastalığı olarak
nitelenmektedir.
11. Meslek hastalıklarının tanılarının konulması için özgün örgütlenme ve
düzenlemeler gereklidir. Meslek hastalıklarının teşhisleri veya tanıları, ancak bilinçli bir
arama ile konulabilir.
12. Meslek hastalığı tanısı konulabilmesi için nesnel ve kesin ölçütlere gerek vardır.
13. Meslek hastalıklarının diğer hastalıklardan farklı, kendilerine özgü tanı ve tarama
yöntemleri vardır.
14. Meslek hastalıklarının ortaya çıkarılmasında tarama, araştırma ve istatistik
çalışmalarının önemli bir yeri vardır.
15. Meslek hastalığı ile meslekî olmayan hastalığın ayırımı belirli bir bilgi birikimi ve
teknik donanım gerektirmektedir. Bu da onun gözden kaçmasına neden olabilmektedir.
16.Meslek hastalıklarının değerlendirilmesinde doz - tepki ilişkisinin önemli bir yeri
vardır. “Doz”la, işçinin çalıştığı ortamın ağır şartlarının onda bıraktığı kötü etkiler, tepkiyle
de vücudunun buna yanıtı (belirtiler vs.) anlatılmak istenmektedir.
17. Meslek hastalıkları zaman içinde değişkenlik gösteren bir konudur. Bilimsel ve
teknik alandaki gelişmeler sürekli izlenmeli ve bu konu ile ilgili bilgiler güncelleştirilmelidir.
18. Meslek hastalıkları konusunda işçilerin bilgilendirilmesi bir insan hakkıdır.
19. Çalışma süresinin sınırlanması çabaları ile meslek hastalıklarının önlenmesi
çabaları arasında yakın bir bağlantı vardır.
20. Meslek hastalığını değerlendirirken hekim hem hastasını ve hem de onun çevresini
birlikte değerlendirmelidir.
21. Meslek hastalıklarının toplumsal bir faturası vardır.
22. Meslek hastalığına yakalanması işçinin yalnızca kendisini değil, ailesini de
yakından etkiler (sağlık, psikolojik, ekonomik vs).
23. Meslek hastalığı tanısı, o tanıyı alan işçinin yakın çalışma arkadaşları için erken
tanı olanağı verir. Biz buna toplumsal düzeyde erken tanı diyoruz.
24. Özel olarak korunması gereken kümelerin (çocuk, kadın, sakat, göçmen vb.)
meslek hastalıklarına yakalanma riski daha yüksektir.
25. Meslek hastalıklarının yaptığı zedelenmeler, genellikle geri dönüşü olmayan
zedelenmelerdir.
26. Meslek hastalığı tanısının geç konulması ya da hiç konulmaması çok boyutlu
sorunlara yol açar.
27. Ortam ölçümleri ve düzenli sağlık muayeneleri ile yakınma öncesi veya yakınma
sırasında hastalıklar ortaya konulabilir.
28. Meslek hastalıklarının önlenmesi bir ekip işidir.
29. Meslek hastalıklarına yol açan etmenlerin belirli hedef organları vardır, hastalık
tablosunu bu organlar üzerindeki etkilerle ortaya koyar.
30. Meslek hastalıklarından korunmada şu yöntemler kullanılabilmektedir:
􀂾 Yerine koyma
􀂾 Yer değiştirme
􀂾 Ayırma
􀂾 Yaş yöntem
􀂾 Havalandırma
􀂾 Kapatma
􀂾 Kişisel korunma araçları.
31. Meslek hastalıklarının izlenmesi ve denetimi (dolayısıyla uygulama) yetersizse,
bütün yük, işçiyi son çalıştıran işverenin üzerinde kalır.
32. Meslek hastalığı tanısı, beraberinde “tazminat”, “yüksek iş göremezlik ödentisi”,
“çalışma ortamının geliştirilmesi için yatırım” ve “cezai sorumluluk” getirdiği için,
işverenlerce göz ardı edilmek istenebilir.
33. Toplumda çalışanların bir kaç kümeye bölünmüş olması (işçi, memur, sözleşmeli,
kapsam dışı, çiftçi, esnaf vs) ve büyük bir kısmının işçi sayılmaması, onların kendisini işçi
saymaması, meslek hastalıkları konusunda tavır geliştirilmesini güçleştirmektedir.
34. Toplumda, meslek hastalıkları konusunda, politika üreten, uygulamaya yön veren,
güçlü bir odağın bulunması gereklidir.


kaynak : MEGEP | İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı

Meslek Hastalıklarının Sınıflandırılması
Meslek hastalıkları, yol açan etmenlere göre sınıflandırılır:
�� Kimyasal kaynaklı meslek hastalıkları
• Ağır metaller
• Çözücüler
• Gazlar
�� Fiziksel kaynaklı meslek hastalıkları
• Gürültü ve sarsıntı
• Yüksek ve alçak basınçta çalışma
• Soğuk ve sıcakta çalışma
• Tozlar
• Radyasyon
�� Biyolojik kaynaklı meslek hastalıkları
• 3.1. Bakteri kaynaklı olanlar
• 3.2. Virüs kaynaklı olanlar
• 3.3. Biyoteknoloji kaynaklı olanlar.
�� Psikolojik kaynaklı olan meslek hastalıkları
Çözümler
İnsan, makine ve donanım ile çevre güvenliği bir bütün içinde tek tek ele alınmalıdır.
İşçi sağlığı ve güvenliğinin öneminin ne olduğu işçi ve işverence çok iyi kavranması
gerekir.
İşçi sağlığı ve güvenliği konusunda kişisel bilgi, öngörü ve yargılarla değil, kuralına
uygun hareket eden çalışanlar topluluğu oluşturulmalıdır.
Tüm kazalar önlenebilir ancak işverenler bu çalışmalara önderlik etmeli ve sorumluluk
taşımalıdır.

1999-2003 Yılları arasında iş kazaları ve meslek hastalıkları sonucu ölüm sayıları

Bunlar yapılırsa;
�� Çalışanlar korunmuş olur,
�� İşletme güvenliği sağlanır,
�� Üretim güvenliği sağlanır,
�� Çevre güvenliği sağlanır ve korunur,
�� İş kazaları ve meslek hastalıkları sıfıra yaklaşır,
�� Ekonomik kayıplar azalır,
�� Maliyetler azalır,
�� Çalışanların, müşterinin ve işyerinin memnuniyeti sağlanır,
�� Verimlilik artar.


kaynak : MEGEP | İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı