Günümüzde değişik ülkelerde, farklı tür ve nitelikte işletmeler faaliyet göstermektedir.
Ülkemizde de nitelik ve nicelik yönünden birbirinden farklı işletme türleri mevcuttur.
İşletmeleri tanımak için birçok ölçüte göre sınıflama yapmak uygun olacaktır. İşletme
türlerini aşağıdaki gibi gruplayabiliriz.
􀂾 Üretim araçlarının mülkiyetine göre işletmeler
• Özel işletmeler
• Kamu işletmeleri
• Karma işletmeler
􀂾 Yasalar açısından işletmeler
• Tek kişi işletmeleri
• Şirketler
• Kooperatifler
􀂾 Büyüklüklerine göre işletmeler
• Küçük ve orta işletmeler
• Büyük işletmeler
• Çok uluslu işletmeler
􀂾 Üretilen mal cinsine göre işletmeler
• Dayanıklı mal üreten işletmeler
• Dayanıksız mal üreten işletmeler
• Tüketim malı üreten işletmeler
• Endüstri malı üreten işletmeler
􀂾 Sektörler açısından işletmeler
• Tarım işletmeleri
• Sanayi işletmeleri
• Ticaret işletmeleri
• Hizmet işletmeleri
Özel İşletmeler

Özel sektör olarak bilinen bu işletme türünde sermayenin tamamı özel şahıslar
tarafından konulmuştur. Anayasa ve yasalara göre kurulup işletilen ve sermayesi özel
şahıslara ait olan işletmelerdir.
İşletmelerin başta gelen amacı, kârını en yüksek düzeyde gerçekleştirmek için verimli
ve etkili çalışmaktır. Özel sektörün girişimciliği ülkenin ekonomik gelişmesine olumlu katkı
sağlar.
Özel işletmeler tek kişi işletmeleri, şirketler (ortaklıklar), ve kooperatifler olarak
ayrılır.
Tek Kişi İşletmeleri
Sermayenin tamamının ve yönetimin bir kişiye ait olduğu işletmelerdir. İşletmenin
yönetimi ile ilgili kararları kendisi verir. Kâr ve zarar yani işletme ile ilgili her türlü konudan
işletme sahibi sorumludur. Esnaf, sanatkâr, tacir, sanayici, serbest meslek erbabı bu grup işletmelerindendir

􀂾 Esnaf: (507 sayılı esnaf ve sanatkâr kanunu) Ticaret sermayesi ile birlikte vücut
çalışmasına dayanan, geliri, tacir olmasını gerektirmeyecek kadar az olan ticaret sicili ve
dolayısıyla ticaret ve sanayi odasına kayıtlı olmayan belirli veya gezici bir iş yeri sahibidir.
􀂾 Sanatkâr: (507 sayılı esnaf ve sanatkâr kanunu) Vücut çalışmasına dayanan bir iş
yeri olan, iş yerinde sanat, hizmet ya da meslek kolunda ihtisasını değerlendiren, belirli veya
gezici bir iş yeri sahibidir.
􀂾 Tacir: (6762 sayılı Türk Ticaret kanunu ) Bir ticarethane veya fabrikayı kendi adına
işleten her tür ticaret şirketidir. İşletme hesabı veya bilanço esasına göre defter tutabilir.
􀂾 Sanayici: (Ticaret ve Sanayi odaları Kanunu) Makine, cihaz, alet ve tezgah yardımı
ile ham veya yarı mamul bir maddenin vasıf veya şeklini değiştiren ve kıymetlendirerek imal
yapan yılda ortalama imalat makinelerinde 5, haricinde de 10 kişi çalıştıranlar, sanayici
sayılır.
􀂾 Serbest Meslek Erbabı: (Gelir vergisi kanunu) Şahsi mesaiye, ilmi veya meslekî
bilgi veya ihtisasa dayanan, ticarî mahiyette olmayan işleri, işverene tabi olmaksızın kendi
nam ve hesabına yapanlardır.
Şirketler (Ortaklıklar)
Bir İşletmenin şirket olabilmesi için aşağıdaki özellikleri taşıması gerekir:
􀂾 Şirketi kuranların (gerçek veya tüzel kişiler) sayısı birden fazla olmalıdır
􀂾 Ortak bir amaç bulunmalıdır.
􀂾 Ortak amaca ulaşmak için ortaklar arasında bir anlaşma bulunmalıdır.
􀂾 Belirlenen hedefe ulaşmak için para, mal veya emek sermaye olarak konmalıdır.
Adi Şirket (Ortaklıklar)
Borçlar Kanunu’muza göre, bir şirket Ticaret Kanunu’nda tanımlanan şirketlerin ayırt
edici niteliklerini taşımıyor ise, adi şirket sayılır. Adi Şirket, iki ya da daha fazla kişinin
aralarında yazılı veya sözlü bir anlaşma ile belli bir şekle tabi olamadan kurabilecekleri,
yazılı kurulma şartı olmayan, şirketin ticaret siciline kayıt ve ilanının zorunlu olmadığı asgari
bir sermaye öngörülmemiş, ticaret unvanı kullanmak zorunda olmayan bir şirket türüdür.
Borçlar kanunu hükümlerine göre faaliyet gösterip, şirket kazançları ve zararları ortaklar
arasında belirlenen oranlarda ve eşit olarak dağıtılır. Her ortağın sorumluluğu sınırsız olup,
tüm şirket borçlarından kişisel varlığı ile sorumludur.
Ticaret Şirketleri
Şahıs Şirketleri
a) Kolektif Şirket
Bir ticarî işletmeyi, bir ticaret unvanı altında işletmek isteyen gerçek kişiler arasında
kurulan borç ve taahhütlerden şirketin 1. derecede, ortakların da 2. derecede sınırsız sorumlu
olduğu, asgari bir sermaye öngörülmemiş, ticaret unvanı kullanmak zorunda olan, her bir
ortağın şirketi yönetme hakkı ve sorumluluğu olduğu bir şirket türüdür.

Kolektif şirket, ancak gerçek kişilerle kurulur ve bütün ortaklar tarafından yönetilir.
Ana sözleşme ile yönetim bir veya birkaç ortağa bırakılabilir. Şirketin sermaye gücü,
ortakların varlıklarına bağlıdır. Ortaklar arasında değişiklik yapılması zorlaştırılmıştır.
b) Adi Komandit Şirket
Ticarî bir işletmeyi, ticaret unvanı altında işletmek amacı ile kurulan ve şirket
alacaklarına karşı ortaklardan bir kısmının sorumluluğunun sınırsız, diğerlerinin ise
sermayeleri ile sınırlı olan şirketlerdir. Sorumluluğu sınırsız olan ortaklar komandite,
sorumluluğu sınırlı olan ortaklar ise komanditer olarak isimlendirilir.
Komandite ortakları gerçek kişi olmaları şarttır ve bunlar yönetime hakimdirler.
Komanditer ortaklar tüzel kişi olabilir ve taahhüt ettikleri sermaye payı ile sorumludurlar.
Sermaye paylarına göre kâr payı alırlar, şirketin yıl sonu hesaplarını denetleyebilirler.
Sermaye Şirketleri
Sermaye şirketleri, şahıs şirketlerine göre daha fazla sermaye, emek, iş bölümü
isteyen, büyük hedeflerin gerçekleştirilmesi için kurulan şirketlerdir. Şirkette sermaye ön
plandadır. Sermaye şirketlerinde ortaklar, şirket borçlarına karşı koyulan sermaye kadar
sorumludur. Şirket gücünü ve itibarını sermayesi ve yönetiminden alır.
Türk ticaret kanununda yer alan sermaye şirketleri; limitet, anonim, sermaye payları
bölünmüş (hisseli) komandit şirketlerdir.
a) Limitet Şirket
İki veya daha fazla gerçek veya tüzel kişi tarafından, bir ticaret unvanı altında kurulan,
ortakların sorumlulukları koymayı taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı ve esas sermayesi belli
olan şirketlerdir. Ortak sayısı en fazla elli (50) kişi olabilir. Yönetim birimi, müdürler kurulu
şeklindedir. Ortak sayısı 20’ den fazla ise genel kurul ve denetim kuruluna sahiptirler.
Limitet şirketleri, bankacılık ve sigortacılık dışında, her türlü ticarî faaliyette
bulunabilirler.
b) Anonim Şirket
Bir unvana sahip, esas sermayesi belirli, paylara bölünmüş ve borçlarından dolayı
yalnız mal varlığı ( sermayesi) ile sorumlu olan şirkettir.
Anonim şirket en az 5 gerçek ve tüzel kişiden kurulur. Şirket 1. derecede mal varlığı
kadar, ortaklar ise 2. derecede taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı sorumludur. Yönetim
birimi; yönetim kurulu, genel kurul ve denetim kurulundan oluşurlar.

c) Sermaye Payları Bölünmüş Komandit Şirket
􀂾 En az 5 ortak, en az biri komandite ortaktır.
􀂾 Komandite ortağın sorumluluğu sınırsız, komanditer ortağınki ise taahhüt ettiği
sermaye ile sınırlıdır.
􀂾 Şirketin yönetimi adi komandit şirketi gibidir.
􀂾 Özel hüküm yoksa anonim şirket hükümleri geçerlidir.
􀂾 Çok sık rastlanmayan bir şirket türüdür.
Kooperatifler
Türkiye’de; 1163 sayılı Kooperatifler Kanununda kooperatifin hukukî tanımı şöyle
yapılmıştır: “Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve
özellikle meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarını karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet sureti
ile sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve kamu tüzel kişiler ile özel idareler, belediyeler,
köyler, cemiyetler ve dernekler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli
teşekküllere” kooperatif denir.
Kooperatifler; kişilerin belirli amaçlara ulaşmak için ortak çabalarını bir araya
getirdikleri, dernek ve şirketten çeşitli noktalardan ayrılan ve değişik özellikler gösteren bir
kuruluştur. Faaliyet konularına göre üretim, tüketim, satış, yapı, kredi, kefalet kooperatifleri
gibi türlere ayrılır. En az 7 kişi ile kurulan kâr amacı gütmeyen ortaklıktır. Kooperatiflerin
kuruluşları sırasında belirli bir sermayenin belirtilmesi zorunlu değildir.
Kooperatiflerin kuruluşlarındaki kurallar şunlardır.
􀂾 Kooperatife giriş ve çıkış serbesttir.
􀂾 Kooperatif üyelerinin payları ne olursa olsun, ancak bir oya sahiptirler.
􀂾 Kâr ortaklara, kooperatifle yaptıkları iş oranında dağıtılır.
􀂾 Sermaye karşılığı verilecek faiz sınırlıdır (faiz oranı düşüktür).
Üretim kooperatifleri, ortak üretim veya sürüm ve satış için kurulmuş kuruluşlardır.
Tüketim kooperatifleri tüketicilerin ihtiyaç maddelerini temiz ve ucuz şekilde karşılamak
amacıyla kurulur. Kredi kooperatifleri ise, tarım ve sanayi alanındaki küçük üreticilerin kredi
ihtiyaçlarını kolay, çabuk ve ucuz bir şekilde karşılanması amacıyla kurulur. Kooperatifler
ortaklarını tasarrufa yöneltme, üreticileri ve tüketicileri koruma ve fertler arasındaki
birlikteliği sağlaması bakımından yararlı ve faydalı kuruluşlardır. Bu önemimden dolayı
Anayasamız devlete kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak önlemleri alma görevi
yüklemiştir.