Enerji Elde Etme Çalışmalarının Çevreye Etkileri
Fosil Yakıtlar (kömür, petrol, doğalgaz)
Fosil yakıtların yakılması sağlığımıza zarar vermekte ve gezegenimizi tahrip
etmektedir.

+ Petrol ve kömür yakılması duman ve asit yağmuruna katkıda bulunmakta ve
ciğerlerimize yerleşen kurumlu ince parçacıkların en büyük nedeni olmakta ve
on binlerce yurttaşlarımızın yaşam sürelerini kısaltmaktadır.
+ Fosil yakıt tüketimi aynı zamanda dünya iklimini bozan kirleticilerin ana
kaynağıdır. Karbondioksit (CO2) kömür, petrol ve (daha az ölçüde) doğal gaz
yanması sonucu kaçınılmaz olarak oluşan bir yan üründür.
+ Fosil yakıtların sonucu oluşan karbondioksit ve diğer sera gazlarının süregelen
birikimi enfeksiyon hastalıklarının giderek yayılması daha sık ve ciddi ısı
dalgaları, fırtınalar, kuraklık, sel ve deniz seviyelerinin yükselmesi sonucu
kıyıların su baskınına uğraması, ekonomik ve sosyal yıkım riskleri oluşturan
ekosistemlerin tahribi dahil olmak üzere pek çok olumsuz etkileri ile insan
sağlığını ve çevreyi tehdit etmektedir.
Dünyanın her yerindeki hükümetler halen (CO2) ve diğer sera gazlarının
emisyonlarına bağlayıcı limitler koymak amacıyla müzakereler yapmaktadır. Atmosferdeki
(CO2) gazları fazlalığının kaldırılmasında doğal süreçler çok yavaş ilerleyeceğinden,
kapsamlı, zamanında, ve sürekli bir emisyon azaltma taahhüdü gerekmektedir.
Ham petrolün içinde yüzlerce madde bulunur. Bunlardan en çok bulunanlar,
hidrokarbonlardır. Hidrokarbonlardan başka çok düşük oranlarda azot, kükürt, oksijen ve
bazı metaller de yer alır.
+ Petrol kullanımı sırasında ortaya çıkan gazlar sebebiyle hava kirlenmesi
doğacağı gibi, ısınma tesislerinde yakılan akaryakıtın içindeki kükürt ve
kurşunun meydana getirdiği hava kirliliği önem taşımaktadır.
+ Üretim sırasında petrolün meydana getirdiği kirlenmenin en önemlisi
denizlerdeki üretim ve taşıma sırasında fırtına vs. gibi nedenlerle meydana
gelen kazalar neticesinde petrolün denize akması sonucu kirlenmelerin
oluşmasıdır.
+ Rafinaj sırasında hava ve su kirlenmesi meydana gelmektedir. Bunun önlenmesi için çeşitli tedbirler alınması gerekmektedir.

Elektrik Santralleri
Kömür Santralleri

+ Fosil yakıtlı santrallerden yılda milyonlarca ton kükürt ve azotoksit ile
onbinlerce ton kirletici parçacıklar meydana gelir ve bunlar atmosfere yayılır.
Kükürt ve azotoksitler asit yağmuruna yol açarlar.
+ Asit yağmurları ise bitkilerin, nehir ve göllerdeki balıkların ölümüne sebep
olurlar, metal sanayi ürünlerine de zarar verirler.
+ Azotoksit, ozon tabakasının incelmesine ve delinmesine yol açar. Ozon
tabakası, ultraviyole (mor ötesi) ışınları soğurarak biyosferi korur, stratosferi
ısıtır. Ozon tabakasının incelmesinin insan sağlığına, ekolojik sisteme ve
ekonomiye büyük zararları vardır.
+ Fosil yakıtlardan bol miktarda CO2 yayılması olur. CO2atmosferde sera etkisi
yaratır, yani CO2 güneşten gelip yere ulaşan ve tekrar yükselen ışınları dünyaya
geri yansıtır. Son zamanlarda havadaki kirletici gazların artışı; bölgesel
yağışlarda belirgin farklılıklara, deniz yüzeyinin 10 ile 20 cm. arasında
yükselmesine, hava ve okyanusların uzun süreli ortalama sıcaklığında artışların
görülmesine, tropik bölgelerde buharlaşmanın artmasına ve buzulların erimeye
başlamasına yol açmaktadır.
+ Fosil yakıtlardan dolayı yayılan diğer gaz ve parçacıklar ise, solunum yolları
hastalıklarına, kanserlere ve erken ölümlere sebep olmaktadır. Ayrıca, kömür
dumanlarında da radyoaktivite mevcuttur. Hatta termik santraller, nükleer
tesislerden daha fazla radyoaktivite yayarlar.


Resim 6.6: Termik santral

Nükleer Santraller
Nükleer enerjinin temelini oluşturan uranyum da yenilenemeyen bir enerji kaynağıdır
ve fosil denen klasik yakıtların tersine parçalanabilir bir yakıt türüdür. Güvenlik önlemleri
yeterli düzeyde alınamazsa çevreye radyasyon yayar. Bunun yanında üretim sırasında
radyoaktif atıklar ortaya çıkar. Radyoaktif maddelerin yaydığı radyasyon geniş bir alana
yayılır, yıllarca insan ve çevre üzerinde etkileri devam eder. Yaydığı radyasyon sonucu
bitkilerin, hayvanların ve insanların hücre yapılarında değişmelere neden olur. Çevreye
yayılan radyasyon bitki örtüsünün yok olmasına, insanlarda kanser gibi ölümcül hastalıklara,
neden olur.
Nükleer enerjinin gelecek nesiller için de yeterliliği, sürdürülebilir kalkınma açısından
önemli bir konudur. Özellikle fosil kaynak rezervleri kısıtlıdır. Nükleer yakıt hammaddesi
olan uranyum ve toryum rezervleri ise oldukça fazladır.
Günümüzde nükleer santrallerin güvenlik değerlendirmesi bağımsız lisanslama
kuruluşları tarafından son derece tutucu varsayımlara göre yapılmaktadır. Ayrıca bu
santraller işletmede oldukları sürede sürekli denetim altındadır. Bu nedenle nükleer
santrallerin çevre ve insana zarar verebilecek şekilde kaza yapma riski, günümüzde
kullandığımız diğer teknolojik ürünlere göre, yok denecek kadar azalmıştır. Bir nükleer
santralin çevresinde yaşayan insanlara yüklediği yıllık doz doğal radyasyonun çok altındadır.
+ CO2 emisyonuna neden olmaz. Dünyada kurulu bulunan nükleer santraller yılda
2300 milyon ton CO2 emisyonuna engel olmaktadır.
+ CO2 emisyonuna neden olmaz. Dünyada kurulu bulunan nükleer santraller yılda
42 milyon ton SO2 emisyonuna engel olmaktadır.
+ NOx emisyonuna neden olmaz. Dünyada kurulu nükleer santraller yılda 9
milyon ton NOx emisyonuna engel olmaktadır.
+ Atık kül üretimine neden olmaz. Dünyada kurulu bulunan nükleer santraller
yılda 210 milyon ton kül üretimine engel olmaktadır.

Hidroelektrik Santralleri
Hidroelektriğ’in maliyeti, barajların gerek inşası gerekse doğal hayata negatif etkileri
açısından biraz yüksekse de, temiz enerji üretimi söz konusu olduğunda asla vazgeçilmemesi
gereken kaynaklardandır.
+ Atmosferdeki CO2 emisyonunun çok kritik olması sebebiyle yenilenebilir enerji
kaynağıdır.
+ CO2 üretmeyen hava kirliliğinin azalmasına önemli bir katkı sağlayan
santrallerdir.
+ Çevreye en uyumlu enerji üreten tesislerdir.
+ Çevre kirliliği yaratmazlar.
+ Yapılan yatırım sadece enerji için değil tarımda sulama ve sel taşkınları içinde
kullanılabilmektedir. Doğal kaynaklar kullanılır dışa bağımlı değildir.
+ Ancak baraj ve santral inşasının yapıldığı alanlarda bulunan doğal alana, tarihi
eserlere, yerleşim birimlerine zarar verirler.
Odun, Tezek ve Bitki Atıkları
Ancak, odunun yakacak olarak kullanılması ormanlık sahaları yok edici olması çevre problemleri açısından dikkat çekicidir.

Jeotermal Enerji
* Çevre dostudur.
* Suyun ısıtılması ve buharlaştırılması için fosil enerjiye ihtiyaç duymaz.
* Doğal kaynaklar kullanılır.
* Dışa bağımlı değildir.
Biogaz
* Ucuz - çevre dostu bir enerji ve gübre kaynağıdır.
* Atık geri kazanımı sağlar.
* Biyogaz üretimi sonucu hayvan gübresinde bulunabilecek yabancı ot tohumları çimlenme özelliğini kaybeder.
* Biyogaz üretimi sonucunda hayvan gübresinin kokusu hissedilmeyecek ölçüde
yok olmaktadır. Hayvan gübrelerinden kaynaklanan insan sağlığını ve yeraltı
sularını tehdit eden hastalık etmenlerinin büyük oranda etkinliğinin
kaybolmasını sağlamaktadır.
* Biyogaz üretiminden sonra atıklar yok olmamakta üstelik çok daha değerli bir
organik gübre haline dönüşmektedir.
Güneş Enerjisi
Doğrudan güneş enerjisini kullanır.
* Doğal ısıtma ve soğutma sistemleri kullanarak binaların gereksiz ve aşırı ticari
enerji tüketimlerini önler.
* Çevre değerlerini korur ve çevreye verilen zararları en aza indirir,
* Doğal ve sağlığa zararsız malzemeler kullanır.
* Dışa bağımlı değildir.
Rüzgar Enerjisi
* Kararlı, güvenilir, sürekli bir kaynaktır.
* Dışa bağımlı değildir.
* Türbin için geniş alanlar isteyebilirler. Tek bir türbin için 700–1000 m²/Mw.
Rüzgar tarlalarının birim güç başına toplam gereksinimi ise 150–200 katı
kadardır. Türbinlerin kapladığı alan bunun %1–1,2 kadar olduğundan bu alanlar
yinede tarım amaçlı kullanılabilir.
* Görsel ve estetik olarak olumsuzdur.
* Gürültülüdürler ve kuş ölümlerine neden olur.
* Radyo ve TV alıcılarında parazitlenme yaparlar.
Olumsuz yönlerinden dolayı İngiltere başta olmak üzere bir çok Avrupa ülkesinde
büyük rüzgar türbinlerinin yarattığı çevre sorunları nedeniyle milli park alanlarının sınırları
içine ve çok yakınlarına kurulması yasaklanmıştır.


kaynak : MEGEP | Çevre Koruma